فيروز ميرزا فرمانفرما
19
سفرنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
همچنين به شيوهء متداول حكمرانان ايران بسيارى از نزديكان و آشنايان خود را در ادارهء امور ايالت به كار مىگمارد . امّا به علت سوءرفتار منوچهر خان معتمد الدوله و گزارشى كه از او به دار الخلافه فرستاده مىشود « 1 » ، حكومت فارس از فيروزميرزا گرفته و وى به دار الخلافه فراخوانده مىشود . اولين تجربهء حكمرانى فيروزميرزا ( 51 - 1250 ق . ) در فارس ، بسيار كوتاه بود . آنچه مسلم است ، در سراسر ايران اين عهد ، دورهء حكمرانى چندان طولانى نيست ، كه البته اين امر تحت تأثير مسائل بىشمارى است كه به ساختار سياسى ، اجتماعى و اقتصادى كشور مربوط مىشود . از جمله مهمترين شرايط واگذارى ايالات به حكمرانان ، در وضعيت جغرافيايى ايالات و اهميتى كه به لحاظ پرداخت عايدات به دار الخلافه داشتند ، بود . البته اوضاع سياسى كشور هم بسيار مهم تلقى مىشد ، چرا كه « . . . شاه پسران خود را به حكومت ايالات مىفرستاد و بديشان خودمختارى داخلى مىداد . هريك از شاهزادگان عوايد ايالت را جمعآورى مىكرد و مجرى قانون بود ، همچنين قشونى از خود داشت و دربار كوچكى كه شبيه به تهران بود ، نگاهدارى مىكرد . » « 2 » به عبارتى ديگر هركدام از حكمرانان ايالات به هنگام فرصت مناسب ، خطر جدى براى سلطنت محسوب مىگشتند . با اين حال تقسيمبندى و اهميتى كه ايالات واگذارى براى دار الخلافه داشتند از چند لحاظ مهم تلقى مىشدند : 1 ) وضعيت جغرافيايى ايالات و ولايات . 2 ) عايدات نقدى و جنسى كه به دار الخلافه مىپرداختند ؛ 3 ) وجود طوايف و ايلات قدرتمند بومى و غيربومى ولايات واگذارى و ميزان نفوذ عناصر وابسته به آنان در دربار .
--> ( 1 ) . در منابع علت دقيق عزل منوچهر خان از وزارت فيروزميرزا توضيح داده نشده است بطورى كه اعتماد السلطنه مىنويسد : « چون معتمد الدوله منوچهر خان در كار ولى خان ممسنى عزمى بر خلاف جزم كرده بود از وزارت فارس معزول . . . » ر ك : اعتماد السلطنه ، مرآت البلدان ، ص 920 . ( 2 ) . اتحاديه ، گوشههايى از روابط خارجى . . . ، ص 26