فيروز ميرزا فرمانفرما
11
سفرنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
بيش با او مىساختند و مىپرداختند » . « 1 » بنابر نحوهء تعليم و تربيت اين دوران ، احتمالا فيروز ميرزا به اين اصول - آشنايى با شعر و ادب ، خواندن و مهارت در نگارش - كاملا تسلط يافته بود . همچنين فيروز ميرزا استعداد زيادى در خطاطى كه از محسنات دانش آن روزگار به حساب مىآمد ، بالاخص كه از وى دستنوشتههاى خطى بسيارى بهجاى مانده است كه نمايانگر آشنايى و تسلط كامل او به فن است « 2 » كه از اركان مهم تعليم و تربيت اين عهد به شمار مىرفت . پولاك در اينباره مىنويسد : « داشتن خطى خوش نخستين و مهمترين و گاه تنها شاخص تربيتشدگى است . باوركردنى نيست كه چه عمر عزيزى تلف مىشود تا بتوان دايرهء حرف " ن " را درست از آب درآورد . هر حرفى براى خود داراى اندازه و ابعادى دقيق است و قواعدى خاص خود دارد ؛ در نتيجه بعضى از ايرانىها تا هفتاد سالگى عمر خود را صرف نوشتن مىكنند و از هرفرصتى كه پيش مىآيد براى نوشتن حرفى بر باريكهاى از كاغذ استفاده مىكنند » . « 3 » نوشتن و خواندن در اين هنگام بسيار مهم تلقى مىشد و افرادى كه قادر و توانا به اين دو ويژگى بودند ، به خود صفت اهلقلم مىدادند كه در مقابل اهل شمشير استفاده مىشد ، و فيروز ميرزا بر هر دوى صفات - اهل قلم و اهل شمشير - تسلط وافر داشت . اين در حالى است كه افراد بىشمارى در دربار شاهى بر اين مهم تسلط نداشتهاند . به نظر مىرسد كه درباريان در اين دوران چندان به امتياز خواندن و نوشتن اهميّت نمىدادند . شايد مهمترين
--> ( 1 ) . فرمانفرماييان ( رييس ) ، مهرماه ، زندگىنامهء عبد الحسين ميرزا فرمانفرما ، انتشارات توس ، تهران ، سال 1377 ، ص 47 . ( 2 ) . فيروز ميرزا در حاشيه بعضى از دستنوشتههاى خطى خود نام سفارش دهنده را نيز ذكر كرده است . ( 3 ) . پولاك ، همانجا ، ص 184 .