عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )
51
تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )
آمد از مردمان آذربايجان ، از شهر موقان [ 1 ] . و دين مغى و آتشپرستى كيش آورد ، دو روز از پادشاهى گشتاسب گذشته بود ، كه زردشت بيرون آمد و پيش از آن دين صابى [ 2 ] داشتندى . و چون وى بيامد كتاب استا [ 3 ] آورد و آتشپرستى فرمود ، و نكاح اهل حرمت جائز كرد ، و گشتاسپ دين او بپذيرفت و بفرمود ، تا آن كتاب استارا بر پوستهاى گاو پيراسته بزر نوشتند ، و به حصار اصطخر بنهادند اندر خزينهء ملوك عجم . و اسفنديار بجد بيستاد [ 4 ] اندر كار زر دشتى ، و او را نصرت كرد هر چه تمامتر . هر كه نپذيرفت [ 5 ] مكره اندر كردن او كرد ، و هر كه فرمان نبرد آن كس را بكشت ، و آتشخانها بنا افگند [ 6 ] ، و سى و پنج سال زردشت اندر ميان ايشان بود ، و عمر او هفتاد و هفت سال بود . آخر او را مردى بكشت ، كه او را براتروكرش [ 7 ] گفتندى ، و چون زردشت كشته شد ، گشتاسب جاماسب را
--> [ ( 1 - ) ] كذا در غرر اخبار ملوك الفرس . [ ( 2 - ) ] در غرر اخبار ملوك الفرس ( ترجمهء فارسى 119 ) گويد : سلاطين قبل از گشتاسب آئين صائبين داشتند ، و ستارگان مىپرستيدند و براى آفتاب و ماه و زهره و عطارد اختصاصى قائل بودهاند ، ابو اسحاق ابراهيم بن هلال صابى گفته بود : اننى عبد الكواكب صاب * و الثر يا مع الكواكب تجرى . [ ( 3 - ) ] در هر دو نسخه : اسا ؟ نام كتاب اوستا در ادبيات فارسى : وستا - ابستا - است - استا و غيره آمده است . [ ( 4 - ) ] در هر دو نسخه : به حد بسماد ، بدون نقاط و با كشش دراز سن . [ ( 5 - ) ] هر دو نسخه : بپذيرفت . [ ( 6 - ) ] ب : بنا كرد . حرف دوم نقطه ندارد . [ ( 7 - ) ] ب و اصل : توربن بداينوش ؟ جكسن در كتاب زردشت ( ص 28 ) اين نام را باختلاف قرائتهاى پهلوى : HSERKORTAR 8 يا HSERTAR 8 و غيره آورده كه در داتستان دينيك پهلوى 2 / 218 : برادر كرش است ، وى تورانى از خاندان PARAK بود ( مزديسنا و ادب فارسى 111 )