عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )
229
تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )
امير بن احمر اليشكرى [ 1 ] پس عثمان مر امير بن احمر [ 2 ] را بخراسان فرستاد ، و او معمور [ 3 ] بن سفيان اليشكرى بفرستاد تا بر قند ز مرو نماز كرد [ 4 ] و چندگاه امير بخراسان بماند ، و سيج [ 5 ] گرفتن خانهاى مردمان مر لشكرى را او رسم آورد و سبب آن بود : امير بن احمر ، بر در مرو فرود آمده بود ، اندر خرگاههاى خرپشتها ، [ 6 ] سرماى سخت آمد و دهقانان مرو بترسيدند [ 7 ] بر امير و بر سپاهش كه از سرما هلاك شوند . پس ايشان را در [ 8 ] خانهاى خويش جاى دادند . و چون چند روزى بر آمد ، از آنچه كرده بودند پشيمان شدند ، و قصد كردند : كه آن سپاهها را
--> [ ( 1 - ) ] هر دو : نقطه ندارد . ولى يشكرى بفتحه اول و سكون دوم و ضمهء كاف نسبت است به يشكر از بنى وائل قبيلهء عرب ( اللباب 3 ر 310 ) . [ ( 2 - ) ] هر دو : احمد ؟ [ ( 3 - ) ] كذا در هر دو نسخه اما در « ن » آن را به منصور تبديل كرده و سند را نشان ندادهاند . [ ( 4 - ) ] بار تولد مستشرق روسى در قسمت تركستان پيش از مغل از صفحه 1 تا 18 منتخباتى را ازين حصص زين الاخبار از روى نسخهء كتابخانهء بادلين اكسفورد در سنه 1898 م در پترزسبرگ چاپ كرده است . [ ( 5 - ) ] هر دو : و سح گرفتن ؟ بار تولد : سنج گرفتن ؟ ن : سيج هم توان خواند كه ريشهء بسيج است . ( تم كلامه ) و اين صحيح به نظر مىآيد ، زيرا سيج بكسرهء اول ترتيب و ساز كردن و مهيا ساختن باشد ، كه در سعدى پتسيج و در پهلوى همسيچيتن بود ( حواشى برهان 2 ر 1202 ) و در اين جا مقصد از سيج گرفتن ، مهيا و تيار گرفتن خانه باشد . [ ( 6 - ) ] خرپشته بمعنى خيمه است ، كه در عربى هم خركاهات و خربشتات جمع آن آمده ( محاسن اصفهان 55 ) . [ ( 7 - ) ] هر دو : برسيدند ؟ كه بار تولد همچنين طبع كرده ولى چنانچه در ( ن ) چاپ شده « بترسيدند » بقرينه عبارات ما بعد هلاك شوند صحيح است . [ ( 8 - ) ] هر دو : از خانها ؟