عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )

16

تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )

لكاتبه ملكى كه گهش ديو و گهى جم دارد * كس دل ز غمش بهر چه درهم دارد عاقل بايد كه سينه بى غم دارد * دنياست بد و نيك فراهم دارد ولى رباعى حكيم ركنا را معلوم نيست بچه ملاحظه نقل نكرده است و سپس گويد « چون حكيم ركنا در حدود 1066 وفات يافته پس معلوم مىشود ناسخ اين كتاب مدتى مديد بعد از سنهء 930 ميزيسته است » راقم سطور گويد رباعىهاى مسطور در پشت صفحه اول كتاب چنان كه هر كس ميتواند معاينه نمايد به هيچ وجه من الوجوه معلوم نيست به خط كاتب اصل نسخه باشد ، چه هيچ شباهتى ( يا بطور قدر متيقن هيچ شباهت كاملى كه بتواند مسوغ اين حكم باشد ) ما بين خط اصل و نسخه و خطوط اين اشعار مشهود نيست و ظاهرا اين اشعار به خط يكى از مالكين متعددهء متكثره اين نسخه بوده است در طى قرون ماضيه ، كه هر يكى بنوبت خود يادداشت در پشت اين نسخه نموده و انواع خطوط مختلفهء خود را در صفحهء مزبوره يادگار گذارده‌اند ، و هيچ ربطى بكاتب اصل نسخه ندارد و گويا طابع نه از راه مشابهت خطى بلكه از كلمه ( لكاتبه ) كه در عنوان دو رباعى مزبور مسطور است فريب خورده و گمان كرده است كه مراد كاتب اصل نسخه است و حال آنكه مراد از ( لكاتبه ) ( چنان كه در امثال اين موارد در جنگ‌ها و بياض‌ها و پشت نسخه‌ها هميشه ديده مىشود ) كاتب خود آن اشعار است نه كاتب اصل نسخه ، و بعد از بيت اخير از رباعى دوم كلماتى با حروفى مسطور است كه بدون شك امضاى كاتب ( و صاحب ) آن دو رباعى بوده است ولى بدبختانه هيچ خوانا نيست و ظاهرا بحروف مقطعه است و اما ( رباعى ) حكيم ركنا را كه طابع چنان كه گفتيم اشاره بدان كرده ، ولى خود ( رباعى ) را چاپ نكرده است ، چنان كه ذيلا ملاحظه مىشود اصلا و ابدا رباعى نيست بلكه دو بيت معمولى است از بحر مضارع اخرب مثمن ، و آن دو بيت اين است .