صدر الدين در زبدة التواريخ ، تعظيم كار سلطان را ، در وصف آن مىگويد . . . » . « 1 » ابن عديم هم ، از همين قرار ، بر اسناد كتاب به صدر الدين صحّه مىنهد ؛ هنگامى كه مىگويد : « در گزيده‌اى از كتاب زبدة التواريخ ، از امير ابو الحسن على بن شهيد ابو الفوارس ناصر بن على حسينى ، چنين خواندم : چو سلطان الب ارسلان در كار شاهى انبازى نيافت و بر تخت ملك قرار يافت ( . . . ) تا از دروغ و بهتان دست بدارد . » « 2 » نام كتاب و نام نويسنده‌اش در ريو « 3 » و بروكلمان « 4 » هردو مىآيد ، و يگانه نسخهء آن تا اين زمان در موزهء بريتانيا به شمارهء 550 موجود است . آنچه اين زمان از نويسندهء زبدة التواريخ مىدانيم ، اندك است و مجمل . واپسين رخدادى كه حسينى در زبده مىآورد ، درگذشت اتابك ازبك و پايان فرمانفرمايى خاندان ايلدگز است ، كه به سال 622 ه ( 1225 م ) رخ داد . پس ارجح آن است كه درگذشت حسينى پس از اين سال بوده باشد . در مورد تاريخ ولادتش ، به نظر مىرسد كه انتخاب زمان خاصى در اين مورد دشوار باشد . بيشتر نوشته‌هاى اخير سال 575 هجرى را مىآورند « 5 » ، مگر كارل زوسهايم ، شرق‌شناس آلمانى ، كه سال 552 ه را ترجيح مىدهد . شايد همين تاريخ ارجح باشد ، از آنكه دور مىنمايد كه با وجود ارتباط او با سلطان طغرل بك ، كه به سال 590 ه كشته شد ، عمر او در آن هنگام 15 سال بوده باشد ، و بىگمان بيش از اين‌ها بوده است . بنابراين ، ولادت او را در دههء ششم يا هفتم سدهء ششم هجرى صحيح‌تر مىدانيم . محل ولادت يا وفات او اين زمان به يقين دانسته نيست ، از آنكه حسينى ، چنان كه پيداست ، در جاهاى بسيارى زندگى مىكرده است ؛ از جمله بغداد ، به روزگار سى و چهارمين خليفهء عباسى ، الناصر لدين اللّه ( 575 - 622 ه / 1180 - 1125 ) كه حسينى او را « مولانا » مىنامد ( صفحهء 101 - آ ) ، و خراسان ، كه به عميد آن شهر ، محمد بن منصور نسوى ، فصلى تمام اختصاص مىدهد ( 19 - آ ، 19 - ب ، 20 آ ، 20 - ب ) و خوارزم ، كه احتمال مىرود ديرى در آن شهر زندگانى كرده باشد . نوشتهء ديگرى در باب خوارزم ، كه از قرارى كه حاجى خليفه مىگويد به حسينى منسوب است ، « 6 » بر اين ارتباط جغرافيايى ، سواى ارتباط سياسى ، صحّه مىنهد . از همين كتاب فعلى درمىيابيم كه او بسيار سفر مىكرده است ، كه از نوع

--> ( 1 ) . جوينى ، 2 / 44 . ( 2 ) . ابن عديم ، 35 - 34 . ( 3 ) . فهرست نسخ خطى عربى ، ريو ، 344 - 342 . ( 4 ) . تاريخ ادبيات عرب ، بروكلمان ، 6 / 30 . ( 5 ) . بروكلمان ، 6 / 30 ، ريو ، 344 - 342 ؛ معجم مؤلّفين ، رضا كحاله ، 7 / 252 . ( 6 ) . نك . به : كشف الظنون عن أسامى الكتب و الفنون ، حاجى خليفه ، 1 / 294 .