مقدمهء دكتر محمد نور الدين دوران شكل‌گيرى دولت سلجوقى ، خاصّه شعبات شمال غربى و هم‌مرز با آناتولى اين دولت ، از تاريك‌ترين مراحل تاريخ امپراتورى اسلامى است . در زمانى كه انشعابات سختى اين امپراتورى را به روزگار عباسيان در هم كوفته بود ، سلجوقيان ، صد و شانزده سال پيش از نبرد بزرگ حطّين « * » ، هنگامى كه يكى از بزرگترين فيروزىها را بر روميان به سال 1071 م در ملاذگرد ثبت كردند ، به جانب نابودى خطر بيزانسيان گام برمىداشتند . آنان با اين كار پيروزىهاى بعدى را در حطّين به سال 1187 م ، و نخستين كشورگشايىهاى سلاطين عثمانى را به‌ويژه در سده‌هاى پانزدهم و شانزدهم و هفدهم ميلادى ، و فتح آناتولى را بنياد مىكردند . بدينسان ، در ايجاد حكومت‌هاى اسلامى در اين منطقه از آسياى صغير فضل تقدم با سلجوقيان است . تنوع قومى و پراكندگى جغرافيايى دولت سلجوقى ، و همجوارى آن با سرزمين‌هايى غيراسلامى در ارمنستان و بيزانس و نواحى مركزى هند ، عامل اصلى تعدد منابعى است كه به ثبت وقايع روزگار اين دولت پرداخته و به زبان‌ها و در مناطق گوناگون نوشته شده‌اند ، و اين بر دشوارىهاى فراروى پژوهندگان مىافزايد . اين منابع ، جداى از غنا و تنوع روشى و بينشى ، ما را به حقيقت مطلوب نزديكتر مىسازند . ما در كنار كتاب‌هاى عربى ، كه تأليفات ابن اثير ( الكامل فى التاريخ و تاريخ الدولة الاتابكيه ) و سبط ابن جوزى ( مرآة الزّمان فى تاريخ الاعيان ) و ابن جوزى ( المنتظم فى تاريخ الملوك و الامم ) و قلانسى ( ذيل تاريخ دمشق ) و ديگران نمونه‌اى از آن‌هاست ، كتاب‌هاى فارسى را ، با موضوع دولت سلجوقى و روابطش با ديگر نيروهاى موجود در آن زمان ، مىبينيم كه در مرتبت نخست اهميت جاى دارند . از آن‌ها يكى يادداشت‌هاى انوشيروان بن خالد بن محمد كاشانى است كه با نام فتور زمان الصدور و صدور زمان الفتور نگاشته شده و عماد الدين اصفهانى آن‌ها را با اضافاتى زير عنوان نصرة الفترة و عصرة الفطرة به عربى برگردانده و پس از آن ابو ابراهيم فخر الدين بندارى آن را خلاصه كرده و زبدة النصرة و

--> ( * ) نبردى است كه در آنجا ، در ميان طبريه و عكا در فلسطين ، ميان صلاح الدين ايوبى و صليبيان در رجب سال 583 ه / سپتامبر 1187 م رخ داد و حاصل آن فتح فلسطين و بيت المقدس به دست صلاح الدين ايوبى بود . - م .