در آنجا به عمل مىآيد . و در موسم گل ، روز و شب كشتيها مشحون به وجود دلبران ماه سيما از ذكور و اناث بر روى شطّ عشار « 1 » با اقسام سازها و خوانندگان خوش‌آواز به سرّاجى كه قريه‌اى است بر كنار شطّ العرب مىروند . « 2 » [ 15 الف ] و همچنين به باغى كه پاشاى اعظم افخم حسين پاشا بن على پاشا بن احزاب پاشا مشهور به « قردالان » ساخته رفته شبها در آنجا به سر مىبرند . و در عهد پاشايان مزبوره بصره بهترين بلاد بود و واردين و صادرين از ايشان فيوضات كلى مىيافتند و مترددين شيعه « 3 » مرفّه بودند . مرحوم ميرزا فصيحى الانصارى در عهد مرحوم على پاشا وارد بصره شده قصيده‌اى در مدح مرحوم مزبور گفته بود كه مطلعش اين است . بصره شهرى است كه روشنگر نور بصر است * خوش سوادى است كه معمورتر از چشم ترست و مداخل بصره كه تحقيق يافته پنجاه و هشت هزار تومان مىشود . [ بنادر فارس ] بنادر فارس متعددند و همگى گرمسير است : بندر هندجان ، بندر ريق ديلم - بندر ريق حمّاد - بندر ماهىروان - بندر ريشهر - بندر نخيلو - بندر اصيلو « 4 » - بندر بردستان - بندر معشور - بندر غزاله - بندر كنگ - بندر عباسى - بندر - چارك . منقول است كه پنج شعبه از بحر محيط به ميان عالم آمده و آن خليجات : خليج بربر و خليج احمر و بحر اخضر و بحر سند و بحر فارس باشد و بيست هزار جزيره از اين بحر منشعب مىشود . بحر فارس بحر مبارك كثير الانتفاع است و خطرش از ديگر بحار كمتر باشد و هر كشتى كه از اين بحر سالم به منزل [ رسد ] منافع موفوره يابد . ليكن در دو محل

--> ( 1 ) . كذا . ( 2 ) . در حاشيهء اين صفحه آمده است : در تحفة الغرايب مسطور است كه ما بين بصره و اهواز رودخانه‌اى است و گاه‌گاه شبيه آدمى شبحى نامند ( ؟ ) ، مناره آنجا به هم رسد و از آن آواز طبل و نفير ظاهر شود . ( 3 ) . اصل : مترودين شتعيه ( ؟ ) . ( 4 ) . بايد همان باشد كه اكنون عسلويه مىگويند .