نزد وزير آل برمك فرستادند ، و او نيز آن را همچنان بسته بحضور هارون الرشيد برد ، و در حضور خليفه درب آن را باز كردند ، در ميان آن صندوقچه لوحى فلزى يافت كه خطوط مختلفهء برروى آن نوشته شده بود ، و يك قسمت از آن خطوط كه به زبان سريانى نوشته بود بوسيلهء جاثليق بغداد به عربى ترجمه شد ، و از ترجمهء بقيه آن خطوط عاجز ماند ، و آنچه را كه از خطوط آن لوح ترجمه كرد مطالبى بود راجع بموقعيت جغرافيائى و طول و عرض و ارتفاع شهر هرات و خطه پوشنگ كه بنيادكننده آنش ؟ ؟ ؟ آن را درين لوح بيادگار گذاشته بوده است . « 1 » اين را هم ميدانيم كه شاهنشاهان هخامنشى تاريخ بناء كاخها و ابنيه عظيمهء كه بنياد ميكردند بدين‌وسيله بيادگار ميگذاشته‌اند . چند سال پيش در ويرانه كاخ عظيم خشايار شاه ( تخت‌جمشيد ) در زير يكى ستونها در هنگام كاوش دو صندوقچهء سنگى بدست آوردند كه در هركدام دو لوح سيما ؟ ؟ ؟ و زرين قرار داشت ، و در آن لوحها بخطوط باستانى ايران تاريخ بنياد آن كاخ عظيم نوشته شده بود . تسخير هرات بر دست اعراب : حملات و اغارات اعراب بر خراسان در سال سىام هجرى در خلافت عثمان بن عفان آغاز شد ، و در همين سال نيشابور ، هرات مرو شاهجان تسخير گرديد ، يحيى بن جابر البلاذرى مينويسد : « فلما استخلف عثمان بن عفان ولى عبد اللّه بن عامر بن كريز البصرة فى سنة 28 - و يقال فى سنة 29 - ثم ؟ ؟ ؟ غزا خراسان فى سنه 30 ه . و بعث عبد اللّه بن خازم بن اسماء بن الصلت الى خراسان « و وجه ابن عامر جيشا الى هرات و عليه خليد بن عبد اللّه ، و يقال ان ابن عامر سار بنفسه الى هراة - ثم صالحه مرزبان هراة عن هراة و بوشنج و بادغيس على الف الف درهم ، و ارسل مرزبان مرو الشاهجان يسأل الصلح فوجه ابن عامر الى مروحات ؟ ؟ ؟ بن النعمان الباهلى فصالحه على الفى الف و مائتى الف درهم » . « 2 »

--> ( 1 ) - روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات - اسفزارى - بخش نخستين ص 99 . ( 2 ) - فتوح البلدان - يحيى بن جابر البلاذرى ، ص 412 - ص 410 .