و تيمن مىجسته‌اند ، چنان كه حالا عيدگاه و مصلى خلايقست ، در آن زمان آن را « كوى خدايگان » ميگفته‌اند . و از جمله معظم مزارات خيابان مزار فايض الانوار كامل مدقق ، فاضل محقق ، امام الجن و الانس ، الواصل الى رياض القدس ، شيخ فخر الملة و الدين رازى است ، كه در علوم معقول و منقول گوى تقدم در فضيلت از جميع متأخرين ربوده است » . « 1 » هرات زيبا و خوش آب‌وهوا عبد الرزاق سمرقندى زيبائى و خوشى آب‌وهواى هرات را با لحنى دلكش و بيانى شيوا توصيف كرده ميگويد : « دار السلطنه هرات بلدهء است دلگشاتر از بوستان ارم ، و خطهء جان فزاتر از گلستانهاى عالم ، سوادى چون گيسوى ماهرويان دلاويز ، و معمورهء چون چهره خوب‌رويان طرب‌انگيز ، خواص دم عيسى در او » . در نامه مينوى اوستا هرات به « پر از سبزه و بسيار رودخانه » توصيف شده است . سيد اسمعيل - جرجانى پزشك نامى ايران در سدهء ششم در وصف هرات گفته است : « لو جمع تراب اصفهان ، و ماء خوارزم و شمال هرات فى بقعة قل ان يموت فيها احد » . نظامى عروضى سمرقندى ناحيه بادغيس و هرى را در ضمن داستان اقامت چهار ساله نصر بن احمد سامانى در آن خطه توصيف كرده گويد : « نصر بن احمد كه واسطه عقد آل سامان بوده ، و اوج دولت آن خاندان ايام ملك او بود ، و اسباب تمتع و علل ترفع در غايت ساختگى بود ، خزائن آراسته ، و لشكر جرار ، و بندگان فرمان‌بردار ، زمستان بدار الملك بخارا مقام كردى ، و تابستان بسمرقند رفتى يا بشهرى ديگر از شهرهاى خراسان ، مگر يكسال نوبت هرى بود ، بفصل بهار ببادغيس بود ، كه بادغيس خرم‌ترين چرا خوارهاى خراسان است ، قريب هزار ناو هست پرآب‌وعلف ، كه هريكى لشكرى را تمام باشد ، چون ستوران

--> ( 1 ) - روضات الجنات - اسفزارى . خاتمه روضة الصفا . محمد خاوند شاه .