معين الدين محمد زمچى اسفزارى
مقدمه 9
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
تكميل بنا و انجام تعميرات ، ( فضلا و شعراء در تاريخ تجديد آن بنا ابيات فصاحت آيات در سلك نظم كشيده عاليحضرت خداوندى مقرب الحضرت السلطانى لفظ : « مرمت كرد » را جهت ضبط آن تاريخ سال يافته بودند . و بحسب توارد جناب مولوى مخدومى مولانا معين الملة و الدين الاسفزارى را نيز همين لفظ بخاطر آمده بدينگونه نظم نموده : نظام دولت و دين مير پادشاه نشان * كه دولت دو جهانيش حق كرامت كرد مرمتى كه ز اصل بنا فزونتر بود * درين مقام شريف از علو همت كرد تو اتفاق حسن بين و اقتضاى قضا * كه چون موافق تاريخ شد « مرمت كرد » ) « 1 » جامعترين تذكرهء كه از زمان معاصر اسفزارى اكنون در دست داريم كتاب تذكرة الشعراء موسوم به « مجالس النفائس » تأليف ميرعليشير نوائى مىباشد تدوين و نگارش اين كتاب قريب به دو سال پيش از آغاز تاليف كتاب « روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات » پايان يافته است ، و درست در همان اوقات اسفزارى در فنون ادبى از استادان مدرسه هرات بشمار ميرفته و در هنر نثرنويسى و انشاء و ترسل كه از مهمترين فنون ادبى آنعصر بشمار است استادى مسلم و مبرز بوده است و بعلاوه از جمله منشيان و دبيران زبردست دربار هرات بوده و در هنر خطاطى و خوشنويسى در خط زيباى تعليق و در شعر و شاعرى و ساختن ترانه « صوت » در مدرسه هرات مشهور و مشار بالبنان بوده است . معذلك امير عليشير در كتاب مجالس النفائس مذكور به هيچ وجه نامى از او و از پدرش كه از طبقه شعراء آندوره - لااقل از طبقه سوم - محسوب بود نبرده است با اينكه درين كتاب امير از فلان رند يا فلان لوند كه تمام محصولات دوران حيواة ادبى او يك مصراع يا يك بيت سست بيش نيست بسيار ياد كرده است . گويا علت اين امر نقاضت و رقابت سياسى بوده كه ميانه مير عليشير و خواجه قوام الدين نظام الملك وجود داشته است ، و چون اسفزارى از بستگان و اصحاب خواجه نظام الملك بوده امير عليشير او را منفور ميداشته و از او و از پدرش ذكرى نكرده است .
--> ( 1 ) - خلاصة الاخبار - نسخه مخطوطه كتابخانه مجلس شوراى ملى .