معين الدين محمد زمچى اسفزارى
533
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
شماره دستارهاى خزى كه در زمستان آنسال تنها صرف خلعت سادات و فقها و شعرا شده بود - غير از دستارهاى خزى كه صرف خلعت ديگران شده بود - به هشتصد و بيست دستار ميرسيد » . وقتى صاحب در شهر رى بيمار شد و از عضد الدوله كه آنوقت در بغداد بود پزشكى براى معالجه خود درخواست نمود ، عضد الدوله مجلس مشاوره از فحول پزشكان بغداد تشكيل داده و در آن مجلس مشاوره براى معالجه صاحب جبرئيل بن بختيشوع را كه سرآمد پزشكان آن عهد بود و زبان پارسى را به خوبى ميدانست انتخاب نمودند ، عضد الدوله او را به « رى » فرستاد و صاحب مقدم او را گرامى داشته و اموال بسيارى به او بخشيده و جبرئيل در آنجا بدرخواست صاحب كناش كوچكى در شرح امراضى كه از فرق سر تا قدم بر انسان عارض ميگردد تاليف نمود ، و از جمله صاحب هزار دينار زر براى تأليف اين رساله به او عطا نمود ، و هميشه جبرئيل ميگفته است : « صنفت مائتى ورقه و اخذت عنها الف دينار » . دولت آل بويه و وزراء نامدار آن دولت در ترويج مذهب تشيع و تشييد اصول ايرانى و حفظ كيان قوميت فرس و استقلال و اخراج استانهاى غربى ايران از زير يوغ سلطه خلافت آل عباس با پشتيبانى مليون ايرانى كوشش بسيار نمودند ، اما چون بآرزوهاى ديرينه و خواستههاى مردم توجهى ننمودند در مقصود خود نيز چندان موفقيتى حاصل نكردند . زيرا در هنگاميكه پادشاهان و فرمانروايان ايران شرقى ( خراسان ) سامانيان در نابود ساختن دولت آل عباس و درهم شكستن اريكه خلافت بغداد كوشش داشته در احياء شعائر ملى ايران و ترويج زبان و ادبيات فارسى در خراسان سعى بليغ مينمودند ، دولت آل بويه هنگاميكه بضرب شمشير دليران ايرانى بر شهر بغداد تسلط يافته دستگاه فاسد و رسواى خلافت عباسيان را به حال خود گذاشته و از طرفى در ترويج زبان و ادبيات تازى در ايران كوشش بسيار مينمودند . بلكه نسبت به زبان فارسى و شعراء و سخندانان اين زبان