مدارس هرات مشحون از دانشجويان ، گنجينه‌هاى كتابخانه‌ها مملو از نفايس كتب ، حلقات درس استادان بزرگ در زير گنبدهاى مرتفع و در كنار صفه‌هاى دلگشاى مساجد و مدارس دائر ، و هزاران دانشجويان كه از اطراف و اكناف جهان براى تحصيل علم و ادب بدان شهر روى آورده بوده‌اند باكتساب معارف و آداب سرگرم ، و اهل تصوف و عرفان در خانقاها و لنگرها برهبرى و هدايت مشايخ و اقطاب بزرگ به پوئيدن مراحل مجازى ناسوتى براى وصول بعوالم حقيقى لاهوتى سرى پرشور و سينهء از جذبات عشق روحانى سوزان و لبى بذكر خدا مشغول داشته‌اند . گنجينه بزرگى سرشار از محصولات فكرى و آثار بديعه ادبى و هنرى آن دوران - كه شايد با تمامى آثار ديگر ادوار تاريخ ادبى ايران برابرى مىكند - براى ما بر جاى مانده است . و تاريخ خراسان درين عصر يكى از فصول درخشان و مبسوط و مجموعه زيادى از صفحات كتاب قطور تاريخ ادبيات زبان پارسى درى را تشكيل ميدهد و شرح آن در كتابى عليحده بايد . اسفزارى يكى از استادان نامدار مدرسه هرات در اين دوره بوده و از جمله معاصرين و هم‌مسلكان او از نويسندگان و استادان مدرسه هرات : مولانا معين الدين محمد فراهى كه از اعاظم دانشمندان مفسرين ، نويسندگان زبردست ، شعراء عرفاء ، و وعاظ مشهور هرات بوده و مجالس درس عرفان ، ادب ، تفسير ، و وعظ و تذكير او در آنشهر و بلكه در همه ديار خراسان صيت و آوازه عظيم داشته است ، و از تصانيف او : كتاب « حدايق الحقايق » ، « بحر الدرر » در تفسير فارسى ، و « روضة الواعظين » و « معارج النبوة فى مدارج الفتوه » در وعظ و تذكير و سيرة مشهور است . « 1 » محمد خاوند شاه ( خواندمير ) مصنف تاريخ جامع « روضة الصفا » . غياث الدين ( ميرخواند ) مصنف : « حبيب السير » ، « دستورالوزراء » ، « خلاصة الاخبار فى احوال الاخيار » ، « نامه نامى » و غيره .

--> ( 1 ) - نسخه از تفسير حدائق الحقايق در كتابخانه ملى ملك موجود است ، اين نسخه عبارت از جزواتى است كه به خط شكسته تعليق منشيانه و زيبائى بر روى كاغذ بخارائى نخودى رنگ نوشته شده و بپاره قرائن مشهوده به خط خود معين الدين فراهى مىباشد ، ظاهرا اين جزوات بقية السيف نسخه كامل اين تفسير بوده كه بدست يكى از مالكين رسيده و آنها را در يك جا بدون ترتيب مجلد ساخته است .