و خواجه عبد إله « 1 » الطاقى قدس سره كه در هرات بخواجهء طاق مشهور است ، و مزار بزرگوار وى در برون « درب خوش » از آنجا بوده ، « 2 » [ و نام وى محمد بن فضل بن محمد الطاقى السجستانى است . و شيخ الاسلام خواجه عبد إله انصارى قدس سره فرموده : كه وى « پير » من است و استاد من در اعتقاد « 3 » حنبليان كه اگر او را نميديدم اعتقاد حنبليان نميدانستم و هرگز هيچ حضرت نديدم با هيبت‌تر از طاقى ، و وى صاحب كرامات و مقامات بود ، و فراست تيز داشت . روزى مرا گفت يا عبد الله سبحان الله از چه نور است كه الله تعالى در دل تو نهاده است ؟ شيخ الاسلام گفت : چهل سال بايستى گذشت تا بدانستم كه آن نور چيست كه وى ميگفت . ] « 4 » وفات وى در سنهء ست عشر و اربعمائه بوده « 5 » . و در نواحى سجستان كوهى است كه او را جبل « وقسان » ميگويند ، و بر فراز اين كوه چاهى است كه شب از او آتش و روز دود مينمايد كه بيرون مىآيد ، و در گرد چاه نوشادر مىبندد ، و مردم كفچها بر سر چوب دراز مىبندند و از دور

--> ( 1 ) - مج : عبد إله الطاقى كه در هرات بخواجهء . مك . مد : عبد إله طاقى قدس سره كه بخواجهء . ( 2 ) - عبارت : [ و نام وى محمد بن فضل بن . . . كه آن نور چيست كه وى ميگفت ] از زيادات مج مىباشد . ( 3 ) - ابو اسمعيل شيخ الاسلام خواجه عبد إله انصارى هروى در آغاز زندگانى يكى از محدثين و فقهاى مذهب حنبلى بوده و تا پايان زندگانى بر پيروى اين مذهب باقى بوده و چنان كه خودش تصريح كرده استاد او در اين مذهب خواجهء عبد إله الطاقى بوده است . و مذهب حنبليان يكى از مذاهب اربعهء جمهور است كه مؤسس و پيشواى آن الامام ابو عبد إله احمد بن محمد بن حنبل المروزى الخراسانى است كه در سال 164 ه . در بغداد تولد يافته و در سال 241 ه در همان شهر بدرود زندگانى گفته است . احمد بن حنبل « مكتب فقهى » خود را در بغداد تأسيس نموده اما ديرى نگذشت كه تعاليم اين مكتب در خراسان بويژه در دو شهر دار العلم بزرگ خراسان اعنى « مروشاهجان » و « نيشابور » رواج يافته و پيروان بسيار پيدا كرده و اغلب ( بلكه كليهء ) فقهاى مكتب حنبلى در خراسان و بخصوص در اين دو شهر بروز و ظهور نموده و آثار و تصانيف خود را هم در آنجا بوجود آورده‌اند . ( وفيات الاعيان - ابن خلكان - ج / 1 ص 16 - 17 . فهرست ابن النديم - ص 259 - 263 . تاريخ بغداد - خطيب بغدادى - ج / 5 ص 162 ) ( 4 ) - تا اينجا از زيادات مج است . ( 5 ) - مج : بوده . مك . مد : بود .