معين الدين محمد زمچى اسفزارى
182
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
چمن دوّم « 1 » از روضه پنجم در ذكر « مشهد مقدس رضوى » عليه السلام « 2 » و بعضى خصايص خواف و غير آن « حضرت سلطان خراسان » و « جام » و « خواف » و « باخرز » و « ترشيز » و « جوين » و « بحرآباد » و « اسفراين » كه در جانب غربى بلدهء هرات است . از عظايم بقاع عالم كه كعبهء حاجات طوايف امم و قبله اقبال « 3 » بنى « 4 » و بنات آدم و مهبط آثار افاضات ربانى و مطرح آيات كرامات صمدانى و مطلع آفتاب سعادات
--> ( 1 ) - مج : دوّم . مك . مد . دويم . ( 2 ) - مج مشهد مقدسه و بعضى خصايص خواف و غير آن . سلطان خراسان و خواف و باخرز و ترشيز . مك : مشهد مقدس رضوى عليه السلام و جام باخرز و خواف و ترشيز . ( 3 ) - مج : قبله اقبال بنى . مك : قبله بنى . ( 4 ) - شهر طوس ما بين سنوات 830 - 897 ه به كلى ويران و بقية السيف سكنهء آن بسناباد - كه در آنوقت شهرچهء شده بود - مهاجرت نموده و زمانى كه اسفزارى اين بخش از كتاب را مىنوشته ديگر از آن شهر باستانى بزرگ جز اطلال و خرابهها چيزى بر جاى نبوده است . ( جغرافى حافظ ابرو - آثار البلاد - قزوينى - مسالك الممالك ابن خرداد به ص 25 ليدن ) قديمترين كتابى كه در آن ذكر كلمه « مشهد » شده است « صورة الارض » ابو القاسم ابن حوقل النصيبى رحاله مشهور است كه در سال 331 ه به شهر طوس و دهكده سناباد رسيده گويد : « و قبر على بن موسى الرضا در خارج شهر نوقان در مشهدى نيكو بنياد در دهكدهءايست كه سناباد نام دارد و اين دهكده باروئى استوار دارد ، و در مشهد امام جمعى معتكف و مجاور ميباشند » « صورة الارض - ج / 2 ص 119 ليدن ) .