معين الدين محمد زمچى اسفزارى
مقدمه 15
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
و شايد در اصل « زامينجى » بوده « زامين بعد الميم المكسوره ياء ساكنه و نون من قرى بخارا و قال ابو سعد زامين بليدة من نواحى سمرقند و ربما زيد فيها عند النسبه جيم فقيل زامينجى » ( معجم البلدان - ج 2 ص 910 - 909 ) 3 - كتاب روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات : يگانه تصنيف مشهور و موجود اسفزارى همين كتاب حاضر است كه اكنون نسخههائى از آن در كتابخانههاى عمومى و شخصى تهران ، آستان قدس رضوى ، بريتيش ميوزيم ، كتابخانه ملى پاريس و اندين افيس موجود مىباشد . گرچه از نام و عنوان اين كتاب چنين متبادر بذهن و فهميده مىشود كه اين كتاب از آغاز تا انجام در وصف شهر هرات است ، اما : در حقيقت اين يك كتاب جامعى است مشتمل بر : شرح مبسوطى در ذكر محاسن و فضائل خراسان عموما و ذكر محاسن و فضائل شهر هرات خصوصا وصف معرفة الارضى بلاد مشهوره و نواحى مختلفه خراسان از جمله شهر هرات و توابع آن . جغرافياى تاريخى سرزمين خراسان و شهرهاى بزرگ و نواحى نامور آن ديار مانند : نيشابور ، هرات ، مروشاهجان ، بلخ ، غزنين ، قهستان ، سبحستان ، بيهق و سبزوار ، جوين ، اسفراين ، اسفزار و غيره ، وصف زراعت ، اشجار و ميوهها و ساير محصولات كشاورزى ، معادن ، صنايع ، بازرگانى ، آب و هواى نواحى مختلفه ، احوال ، اخلاق ، اوضاع ، هنرها ، و مذاهب سكنه ، شرح احوال رجال از : صدور ، امراء ، وزراء ، ملوك ، شعراء ، دانشمندان ، افاضل ، اقطاب و مشايخ صوفيه ، وصف : مدارس ، كتابخانهها ، مساجد ، خانقاها ، لنگرها ، مزارات بزرگان ، عمارات ، قصور ، حدايق ، قلاع ، حصون ، پلها ، كاريزها ، مراتع ، چمنزارها ، چشمهسارها ، و بعضى عجايب و غرايب و خواص اماكن مختلفه آن ديار . شرح وقايع و حوادث و تاريخ سياسى خراسان و ولات هرات از مهاجمات