معين الدين محمد زمچى اسفزارى

120

روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )

شده « 1 » [ ميگويند كه نقش قدمهاى خليل الرحمن است عم حقيقت او را حق تعالى داند ] . و سنگريزه‌هاى آن « 2 » كوه اكثر بهيات مرغان است ؟ . « 3 » و از مواضع خرم و نزه رودخانه‌ايست كه در دامن كوه دو شاخ فوشنج است كه آب و گياه او در غايت صفوة و كمال خضرت و طراوت است ، و در ايام ربيع از كثرت لاله و شقايق و ارغوان و غرايب شكوفه و رياحين كه در مرابع و مرافق او ظاهر مىشود و نمودار نگارخانهء چين بلكه نشانهء مرغزار خلد برين است ، و مردم از اطراف و جوانب بگشت و تماشاى آب و هوا و ساحت و فضاى او ميروند « 4 » [ و در بعضى نواحى آن چاهى است آب‌دار و مشهور و آب آن مسهل عجب است ، و خلايق در دو فصل سال يكى در اول بهار و يكى در آغاز تموز از مواضع دور بدان سر چاه ميروند و آب بسيار ميخورند و اسهال عظيم واقع مىشود . سه روز آنجا مقام ميكنند بعد از آن مراجعت مينمايند و در بعضى اوقات ازدحام عجب دست ميدهد چنان كه بعضى مردم را آب نميرسد ، و بعضى كسان را آن نافع است و اثر منفعت و خاصيت آن بر احوال ايشان ظاهر ميگردد . و درين چند سال در يكى از قراى فوشنج كه نويزك « 5 » ميگويند چشمهء آب پيدا شده كه همان اثر دارد و خاصيت آب دار و دارد . و بعضى بدانجا ميروند و از آن آب انتفاع ميگيرند .

--> ( 1 ) - عبارت : [ ميگويند كه نقش قدمهاى خليل الرحمن است عم حقيقت او را حق تعالى داند ] از زيادات نسخه مج است . و در مك ندارد . ( 2 ) - مج : سنگريزه‌هاى آن كوه . مك : سنگريزه‌هاى كوه . ( 3 ) - حافظ ابرو گويد : « از عجايب فوشنج كوهى است مشهور به ( رباط پى ) و سنگهاست در آن افتاده بر شكل جانورى خوردتر و كلانتر است تا مقدار ده سيروز باده باشد و خوردتر تا بمثقالى به صورت مرغكى كه شكل و پرها و سينه نمايانست » ( جغرافى حافظ ابرو ورق 169 ) . ( 4 ) - عبارت : [ و در بعضى نواحى آن چاهى است . . . و موقوفات آن هنوز باقى است ] تماما از زيادات نسخهء مج است و در مك ندارد . ( 5 ) - نويزك . حافظ ابرو در ضمن قراء بلوك فوشنج اين دهكده را ( نويزك ) نوشته است .