آباد نام دارد . و انگور صاحبى آنجا به حد نازك و لطيف مىشود كه شخصى انگور مىخورد يك دانه از دست او بر زمين افتاد به چند پاره شده [ و اين سخن از مردم معتمد شنيده‌ام ] « 1 » . و در چند موضع از بلوكات او نماز جمعه باقامت ميرسد مثل : « عقبل » و « حيزان » و « فرمكان » « 2 » و در قصبه و توابع چند مسجد جامع بزرگست ، « 3 » [ و در مسجد جامع فرمكان منبرى بود بسيار پركار و بتكالف چنانچه از منبر جامع هرات بزرگ‌تر بود قومى از بلوجان او را بجاى هيمه بسوختند ] ، و از حكما منقول است كه بهترين آبها آنست كه « 4 » از جانب مغرب بمشرق روانست ، كه نسيم صبا كه از طرف مشرق ميدمد و پرتو آفتاب نيز در وى نفوذ و تصرف « 5 » مىكند و آن را آب و تاب ديگر ميدهد ، و تمامى مجارى و مشارب و انهار قصبهء اسفزار چه از رود و قنوات اين صفت دارد و سوى بلوكات « 6 » . و بناى آن قصبه از بناى هرات سابق بوده « 7 » ، چنانچه ميگويند از بناى آن سه هزار سالست « 8 » . [ و اگر شرح تمامى اوصاف و خصايص آن قيام نمايد على حده كتابى مىبايد . بلكه از حوادث و نوايب و نوادر و عجايب آنچه من در اوقات حيات خود ديده و شنيده‌ام كتابها مىتوان پرداخت . اين مقدار اطناب را كه ارتكاب نمود غرض آنست كه چون ولايت بدين سعت و صفت و ناحيتى بدين منفعت و خاصيت باشد و حالا كمال

--> ( 1 ) - عبارت : [ و اين سخن از مردم معتمد شنيده‌ام ] از زيادات نسخه مج است و در مك ندارد . ( 2 ) - س : « عبقل » . « جيزان » . « فرمكان » . مج . مك . مد : « عقبل » . « حيزان » و « فرمكان » . ضبط درست اين سه نام در هيچكدام از مصادر ديده نشد . ( 3 ) - عبارت : [ و در مسجد جامع فرمكان منبرى . . . بجاى هيمه بسوختند ] از زيادات نسخه مج است و در مك و س ندارد . ( 4 ) - مج : آنست كه از جانب مغرب بمشرق . مك : آنست از جانب بمشرق . ( 5 ) - مج : نفوذ و تصرف مىكند . مك : نفوذ مىكند . ( 6 ) - مك : و سوى بلوكات . مج . س . مد : ندارد . ( 7 ) - مج : سابق چنانچه . مك : سابق بوده چنانچه . ( 8 ) - عبارت : [ و اگر شرح تمامى اوصاف و خصائص آن قيام . . . و من إله العناية و التوفيق ] تماما از زيادات نسخه مج مىباشد و در نسخه مك و س ندارد .