نه بجنگ . و مردم او آزاده و با همت و مالك نفس خود باشند . نه چون اهل عراق و شام كه همه آن بلاد بجنگ فتح شده [ و اگر راى امير المؤمنين عمر خطاب رضى إله عنه و مخالفت او با بعضى اصحاب دستگيرى و پاىمردى ايشان نكردى اهل آن ديار همه برده و بنده بودندى ] « 1 » . و مثل اشجار و اثمار و رياحين و انهار خراسان در هيچ اقليمى نشان نميدهند . و در تمامى سال از انواع فواكه آنچه طلبند از ميوهء زمستانى و تابستانى درو « 2 » پيدا مىشود . و سكنه آن در حميّت « 3 » و عقيدهء پاك و شرايط دين‌دارى بر همه طوايف امم ترجيح دارند . « 4 »

--> ( 1 ) - عبارت : [ و اگر راى امير المؤمنين عمر خطاب رضى إله عنه . . . برده و بنده بودندى ] از زيادات نسخه مج مىباشد . ( 2 ) - مج : در وى پيدا . مك : درو پيدا . ( 3 ) - مج : و سكنه آن در حميت و عقيده . مك : و سكنه او در حميت دين و عقيده . ( 4 ) - اين مطلب اقتباس و ترجمه‌ايست از عبارت ابن قتيبه كه ميگويد : « خراسان اهل الدعوة و انصار الدولة لما اتى إله بالاسلام كانوا فيه احسن الامم رغبة و اشدهم اليه مسارعة منّا من إله عليهم اسلموا طوعا و دخلوا فيه افواجا و صلحوا عن بلادهم صلحا فخفّف خراجهم و قلت نوائبهم و لم يجب عليهم سبى و لم يسفك فيما بينهم دم مع قدرتهم على القتال و و كثرة العدد و شدة الباس فلما راى إله سبحانه سيرة بنى اميه و ظلمهم و تعديهم على عترة نبيّه عم بعث اليهم جنود امنها جمعهم من اقطارها و الفهم من نواحيها فساروا نحوهم كقطع الليل المظلم و ما يرتقب منهم عند خروج المهدى اكثر فهم اهل الدولة و الظفر و انصار الحق اذا ما ظهر » . ( احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم . شمس الدين ابى عبد إله محمد بن ابى بكر الشامى المقدس ص 293 ليدن ) مسعودى در ستايش سرزمين خراسان و مردمش گويد : « مردم خراسان داراى عقول بزرگ . تنهاى نيرومند ، انديشه‌هاى لطيف ، دلهاى پاك . همت‌هاى عالى . بلندپروازيهاى عظيم ميباشند . خراسانيان مردمى متفكر مدبّر . صاحب تعمق و صاحب آراء صحيحه و دورانديش و تيزهوش ميباشند . كدامين سرزمين است كه مردانى چون برمكيان ، طاهريان ، سامانيان ، كه در سياست و تدبير و خردمندى شهرهء جهان بوده‌اند در دامان خود پرورانيده است ؟ كدام كشور نامداران و دانشورانى مانند : ابو على بن سينا . ابو ريحان بيرونى ابو حنيفه نعمان بن ثابت . احمد بن حنبل مروزى و امثال اوشان بوجود آورده است ؟ ( فتوح البلدان . بلاذرى - معجم البلدان . ياقوت ج / 3 ص 411 ليپزيك - آثار البلاد . زكرياى قزوينى . مروج الذهب - مسعودى - پاريس )