اوسط اقاليم عالم نيز هست كه خير الامور اوسطها . و بواسطه آنكه زمين گوى شكل است هرآينه اوسط او بلندتر خواهد بود از آن سبب به آسمان نزديكتر است . لا جرم مردم او تمام خلقت و سليم الاعضاء و معتدل المزاج و عاقل « 1 » و دانااند . و در روايت آمده است كه « 2 » محمد بن على بن عبد إله بن عباس رضى إله عنهم در وقتى كه داعيان خود را به اطراف ميفرستاد گفت : اهل كوفه شيعه علىاند . و خلق بصره عثمانى . و مردم جزيره اعراب جلفند . و اهالى شام تبع آل ابى سفيان . و اصحاب مكه و مدينه از آن ابو بكر و عمرند . بر شما باد باهل خراسان . كه عدد بسيارند . و دلها از بدى فارغ دارند . و رجوليت و شجاعت ايشان فراوان است . و سينهاى ايشان صافى است و به هوا منقسم نشده و ببخل متفرق نگشته . و ايشان لشگرىاند كه تنها قوى ، و دوشهاى افراشته ، و سرها بزرگ ، و آوازها بيمناك دارند ، و من تفائل ميگيرم بلفظ مشرق كه مطلع چراغ زمين و شمع خلايق است . « 3 »

--> ( صفة ايرانشهر و السواد - كانت ايرانشهر مقسومة باقسام منها : ما بين مطلع اطول النهار الى مطلع اقصر النهار و تسمى « خراسان » تفسيره مطلع الشمس ، و قسمة منها ما بين مغيب اطول النهار الى مغيب اقصر النهار و تسمى « خربران » تفسيره مغرب الشمس ، و قسمة منها ما بين مطلع النهار الاقصر الى مغيب النهار الاقصر و تسمى « نيمروز » و تفسيره الجنوب ، و قسمة منها ما بين مطلع النهار الاطول الى مغيب النهار الاطول و تسمى « باختر » و تفسيره الشمال ، و قسمة منها متوسطة لهذه الاقسام و تسمى « سورستان » و هى السواد - بين النهرين - . . . فكان يسمى ارض سورستان فى الدهر الاول « دل ايرانشهر » ) الاعلاق النفيسه - ابى على احمد بن عمر بن رسته ص 103 - 104 ليدن . ( 1 ) - مج : المزاج و عاقل و دانا . مك : المزاج و دانا . ( 2 ) - مج : و در روايت آمده كه . مك : و آمده است كه . ( 3 ) - « و يقال ان محمد بن عبد إله قال لدعاته اما الكوفه و سوادها فشيعة على ، و اما البصره فعثمانية تدين بالكف ، و اما لجزيره فحرورية صادقه و اعراب كاعلاج و مسلمون فى اخلاق النصارى ، و اما اهل الشام فلا يعرفون غير معاويه و طاعة بنى اميه و عداوة راسخة و جهل متراكم ، و اما مكة و المدينة فقد غلب عليهم ابو بكر و عمر ، و لكن عليكم بخراسان فان هناك العدد الكثير و الجلد الظاهر و هناك صدور سليمة و قلوب فارغة لم تتقسمها الاهواء و لم تتوّزّعها النحل و لم يقدح فيها فساد و هم جند لهم ابدان و اجسام و مناكب و كواهل و هامات و لحى و شوارب و اصوات هائله و لغات فخمة يخرج من اجواف منكرة ، و بعد فانى اتفائل الى المشرق