خراب ، دولتخانه « * » ويران ، خلاصه رفتيم اطاق [ 194 ] ركنيه كه ديوانخانه عضد الدوله است . علما و شاهزاده‌ها و اعيان قزوينى ديده شدند . سپهسالار بود ، شاهزاده حاكم جور غريبى است . خيلى خنده دارد . بعد رفتيم اندرون شاهزاده . امان از دالانهاى خراب [ و ] تاريك اندرون شاهزاده ، بعينها به محبس‌خانه مىماند ، دقيقه [ اى ] نمىشود ايستاد . فلانى كه در قزوين است آنجا بود شيرين جان خانم خواهر حاكم آنجا بود ، چند دختر فلانى آورده بود ، خوب بودند . شاهزاده يك صيغه دارد ، دو كنيز سياه . صندوقخانهء غريبى داشت . عصرى مراجعت شد . گرد ، خاك ، باد ، خيلى غمگين بود . ضياء الملك ديروز از گيلان آمده بود ، ديده شد . روز پنجشنبه 7 [ ربيع الثانى ] : به سياه‌دهن كه آخر خاك قزوين است رفتم . پنج فرسنگ راه بود . اما جلگه و صحراى بسيار خوب ، سبز ، خرم ، پرگل است . دهات آباد ، از محال قاقازان « * » و دشت آبى قزوين سر راه و كناره‌ها بود . اغلب مال حاجى امين الرعايا و خويشهاى اوست . از كرج الى حال از بواسير بىپير خيلى خون مىرود . بسيار بىحال و بدرنگ شده‌ام . طولوزون و شيخ الاطباء معالجه مىكنند . سياه‌دهن هفتصد خانوار است . جمعيت زياد دارد ، باغات دارد ، ابو القاسم خان « * » نوهء ناصر الملك ناهارگاه ديده شد . به چاپارى از

--> * اصل : دولتخوانه * اصل : قاغازان . قاقازان ، از نواحى قزوين كه در آن بادهاى سخت مىوزد ( لغت‌نامهء دهخدا ) * ابو القاسم خان قره‌گزلو همدانى نوهء محمود خان ناصر الملك كه بعدها ملقب به ناصر الملك و از نزديكان ناصر الدين شاه گرديد بطورى كه حدود 3 / 1 خاطرات سفر سوم فرنگستان ( 1306 و 1307 ه . ق ) ناصر الدين شاه به خط وى است ، البته به تقرير ناصر الدين شاه .