8 - مرحوم عبد الصمد ميرزا عز الدوله پسر سيم محمد شاه طاب ثراه ( پدر بزرگوار من ) در 18 جمادى الثانيه 1348 ، 30 مهرماه 1308 . در سن هشتاد و هفت سالگى به مرض پيرى و كبر سن . داراى چهار پسر و پنج دختر : حسينقلى ميرزا عماد السلطنه - قهرمان ميرزا عين السلطنه - فريدون ميرزا حاج افخم الدوله - نوشيروان ميرزا - عباسه خانم حاج واليه . آذر خانم ملقبه به شاهزاده نصير الدوله - ماهوش خانم ملقبه به نواب عاليه - عزيز الملوك خانم ملقبه به شاهزاده افخم الملك از مادر ما - تاج‌ماه خانم ملقبه به خانم عز الدوله صبيهء مرحوم اعتضاد السلطنه ( سواى نوشيروان ) و جان‌جان خانم ملقبه به شاهزاده فروهر ، دو صبيهء مرحوم شاهزاده معصومه خانم ملقبه به حاج شاهزاده آغا و نفيسه خانم ملقبه به شاهزاده خانم قبل از خودش فوت كردند با يكى دو پسر و دختر از صيغه‌ها . « 1 » اگرچه تاريخ حيات آن مرحوم را آقاى عماد السلطنه كه در فن تاريخ‌نويسى يد طولانى دارد مرقوم داشته‌اند باز من هم به وظيفهء خودم بايد مختصرى ذكر نمايم . [ سرگذشت عز الدوله ] محمد شاه مرحوم از اسراى تراكمهء مرو يك دختر كه از همهء آن اسرا محجوب‌تر و نجيب‌تر و خوشگل‌تر [ بود ] از طايفهء سالور منتخب [ كرد ] و گرفت . دختر اسير مزبور مسمّاة به اقل بكه بود . از بطن او دو اولاد شد : يكى پدر من ، يكى عمهء من احترام الدوله زهرا خانم . مرحوم حاج ميرزا آقاسى [ او را ] به نام مرشد خودش عبد الصمد اسم گذاشت . در 1264 شاه مرحوم شد و ناصر الدين شاه به تخت سلطنت جلوس كرد . اين خانم و مادر محمد تقى ميرزا ركن الدوله را مهدعليا مادر ناصر الدين شاه در يكى از عمارات اندرون منزل داد . پدرم چهار ساله بود و تولدش در 1260 . مادر شاه كه خانم مقتدر مسلطه و از اعجوبه [ هاى ] روزگار بود ، چنانچه مرحوم عباس ميرزا ملك‌آرا و مادرش را طرد و تبعيد كرد پدر مرا هم با مادر و خواهرش به عنوان حكومت قزوين در سن هفت سالگى از اندرون خارج [ كرد ] و به قزوين فرستاد . پيشكار او حسنعلى خان آجودان‌باشى و كليهء امر حكومت با او بود . مرحوم شاهزاده در آنجا مشغول تحصيل شد و كمى زبان فرانسه را نزد خان سياح پدر ميرزا باقر خان و ميرزا رضا خان طبيب آموخته بود . هفت

--> - مانده بود . شايد وجه نقد نفرى پنجاه تومان به آنها رسيده بود . ( مسعود سالور ) ( 1 ) - براى دنبالهء وفيات قاجارها ( شمارهء 9 به بعد به صفحهء 7676 مراجعه شود .