قهرمان ميرزا عين السلطنه

مقدمه 13

روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )

بود . او مخالف مخالفين قرارداد 1919 بود . او مخالف قيام جنگليها بود . او مخالف كودتا بود . او مخالف جمهورى بود . او مخالف تغيير سلطنت بود . اطلاعات عين السلطنه در قضيهء كودتا و اقدامات نظاميهاى انگليس مقيم اتاماژورى قزوين ( اسمايث - ادموندز و بالاخره آيرن سايد ) مكمل تواند بود نسبت به آنچه سيروس غنى در كتاب « ايران ، برآمدن رضا خان » ( تهران 1377 ) و رضا نيازمند در كتاب « رضا شاه از تولد تا سلطنت » ( امريكا ، 1375 ) و عطا آيتى در مقاله‌اى كه راجع به كودتا به روايت وابستهء نظامى فرانسه ( مجلهء ره‌آورد شمارهء 51 ص 1080 - 191 ) آورده‌اند . در نوشته‌هاى عين السلطنه راجع به قزوين ، از اعمال و افكار چند نظامى ايرانى : سردار همايون ، كريم آقا خان بوذر جمهرى ، كلنل كاظم سياح و ماژور مسعود كيهان اطلاعات قابل‌توجهى به دست مىآيد كه در منابع ديگر نيست . * * * عين السلطنه در دورهء رضا شاه كمتر به يادداشت‌نويسى پرداخته . نوشته‌ها توالى ندارد . در بعضى از سالها چند ماه مطلبى مىنوشته و دنباله را رها مىكرده است . مسائل مهمى كه از لابلاى نوشته‌هاى او [ دربارهء وضع اجتماعى و ادارى عصر رضا شاه ] عايد مىشود اينهاست : مطالبى دربارهء وضع بد جاده‌ها بطورى كه از همدان به تهران يك بار اتوموبيل سى و يك بار پنجره شده است . ( ص 7645 ) ترس از بولشويكى هنوز در سال 1310 وجود داشت . مىنويسد : « رعاياى من بولشويك نمىشوند . مالكين خوب است بهتر با آنها راه بروند . » ( ص 7648 ) ، يا « روسها در تمام دنيا پروپاگاند مىكنند ، پول خرج مىكنند كه تمام ممالك را هم مثل خودشان گدا ، فقير ، خراب و ويرانه سازند . » ( ص 7650 ) شكست قيمت ليرهء انگليس موجب حركت ناگهانى رضا شاه از همدان به تهران شد . مىنويسد : « در شهر معلوم شد عجلهء اعليحضرت به رفتن طهران فقط براى اعلان شكست قيمت ليره بود كه پس از قرائت راپورت اعلان انگليس ديگر هوش و حواس برايش باقى نماند . حق دارد تمام پول مملكت را جمع كرده و به بانكهاى خارجه داده امروز نصف مىشود . » ( ص 7648 ) بلديه‌ها تحميلات به مردم مىكردند . از جمله حكم شده بود كه تمام در خانه‌ها و دكاكين و پنجره‌هاى مشرف به كوچه‌ها بايد به رنگ سبز شود . يك‌مرتبه همه شهرها سبز شد . نقاش هم از خود بلديه بود . مؤلف مىنويسد : « كاشف به عمل آمد شخصى رنگ سبز بسيارى داشته مبلغ گزافى به آقاى كريم آقا بوذرجمهرى تقديم داده و اين