انگليس و فرانسه گرفتند . اما در اروپا حريف او مشكل بشوند . اگر روسها نبودند امروز فرانسه و شهر پاريس هم مثل بلژيك و آنتورپ شده بود . همين‌طور اگر فرانسه و انگليس نبودند روسيه يكى يكى بلكه دو تا دو تا هم حريف آلمان به تنهائى نمىباشند . متصل وزارتهاى خارجه اين دول محارب اسناد ديپلوماسى خود را به اسم كتاب نارنجى يا كتاب آبى يا سرخ چاپ و منتشر مىكنند كه در هريك تقصير را به گردن خصم خود مىگذارند و مسئوليت جنگ را به عهدهء آن . اين نه براى مدلل نمودن به خصم است بلكه براى اقناع رعاياى خودشان است كه به آنها از خدعه و دروغ مشتبه كنند كه ما مجبور به جنگ شديم . تا آن بيچاره‌ها هم كرور كرور جوانهاى خود را به كشتن [ بدهند ] و مليون مليون اموال خود را تقديم نمايند و پيش خود بگويند دولت ما خيال جنگ نداشت مجبورش كردند . نطق سر ادواردگرى سر ادواردگرى در مجلس مبعوثان مىگويد به جهت برهم زدن بيطرفى بلژيك ما جنگ مىكنيم ، اين حرف را مىشود باور كرد ؟ نه ، براى آن‌كه چند روز ديگر مىگويد ما آلمان را بايد نيست و نابود به كلى مضمحل نمائيم تا رقابت او با ما از ميانه برود . روسها مىگويند به حمايت صرب جنگ كرديم و حال آن‌كه قبل از اعلان جنگ به اطريش قشون خود را در سرحد آلمان بلكه داخل خاك آلمان نموده بودند . آلمانها اگر خيال جنگ نداشتند چهار سال قبل محل بمباردمان توپهاى خود را پس چرا تهيه نموده بودند ، يا اطريش با روسيه گفتگو داشت و داخل در مذاكرات دوستانه هم شده بود . او چرا فورا تجهيزات كرده و جنگ نمود . بارى سى چهل نفر وزراى اين دول به خيالات واهى خود باعث اين جنگ بين المللى شدند و حالا هركدام به گردن همديگر مىگذارند و حال آن‌كه تمامشان مقصر هستند و تمامشان مايل اين جنگ بودند . گردن كى است ! مثل كار ايران ما ، حالا كه درست نشده و روز به روز مغشوش‌تر مىشود يكى گردن محمد على شاه مىگذارد ، يكى گردن آقا سيد عبد اللّه ، يكى گردن نقىزاده ، يكى گردن ناصر الملك ، يكى گردن وثوق الدوله . همه اينها مىگويند تقصير مظفر الدين شاه بود . اصلا موقع مشروطهء ايران نبود . 14 شهر صفر ، اول ژانويه - تقى از الموت براى معالجهء دندانش آمده الحمد للّه آنجا منظم است . مشهور است گردنهء دزدزده تا چندى امن است . حكومت مجلس نمىكند ،