قهرمان ميرزا عين السلطنه

مقدمه 11

روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )

عز الدوله و سپهسالار در الموت معارضات و مناقشات ملكى داشته‌اند . عين السلطنه هم با فرزندان سپهسالار مخصوصا امير اسعد آمدوشد داشته است . قرار و مذاكره شده بود امير اسعد دختر عين السلطنه را براى پسر خود ( سالار مفخم ) بگيرد . ولى ميانشان گفتگوها و معارضه‌ها هم وجود داشت . به‌همين ملاحظات مطالب زيادى درين مجلد راجع به خود سپهسالار و امير اسعد ، سردار كبير ، سردار اقتدار ، ساعد الدوله ، اكرام الملك ، منتظم الملك و مسعود الملك هست كه محقق بيطرف مىتواند از ميان آنها مطالب درست و اساسى را استخراج كند . بىترديد اين خاطرات يكى از منابع دست اول است براى هركس كه بخواهد در سرگذشت سپهسالار به مطالعه بپردازد . ( در صفحات 4497 تا 4505 خواننده بر وجوه و موارد منازعات ميان آنها متوجه مىشود ) . يكى از افرادى كه درين دوره نامش بر سر زبانها مىافتد سيد ضياء الدين طباطبايى است . نام‌آورى او درين روزگار به مناسبت انتشار روزنامهء رعدست . او در روزنامه‌نگارى صاحب ابتكار و جسارت بود . به‌همين ملاحظات روزنامهء رعد خريدار و مقام و عنوان مىيابد . مقالات اساسى آن تند و بىپروا بود . چندين بار روزنامه توقيف شد . او همواره از قدرت طرفدارى مىكرد و به دنبال مرد قدرتمند بود . با دموكراتها مخالف بود . از همان روزگار شهرت داشت با سفارت انگليس مرتبط است . همواره با سياست روسيه مخالف بود . عين السلطنه درين مجلّد از سفر سيد ضياء به پطروگراد ياد كرده ( ص 4639 ) و چند مقاله از نوشته‌هاى سيد ضياء را جاى جاى آورده است . در اين مجلد اطلاعات خوبى راجع به مردى انگليسى كه در همدان كارش خريدارى قالى بود به دست آوردم . اين شخص ادواردز نام داشت و هموست كه كتاب عاليقدرى دربارهء قالى ايران نوشته است . كسى از سير و سفر او به الموت آگاهى نداشت . مطالبى كه عين السلطنه دربارهء او نوشته است در جاى ديگر نيست . نخستين خبر كوتاهى كه درين خاطرات از اتحاد اسلام و نهضت جنگل و شخص ميرزا كوچك خان به ميان آمده به پنجم ربيع الاول 1334 مربوط مىشود ( ص 4448 ) . پس از آن به تناوب اخبار آن جريان را ضمن خاطرات خود مىآورد ( ص 4468 ، 4558 ، 4669 ، 4811 ، 4905 ) . در مجلّد هفتم مطالب مربوط به اين واقعه زيادتر و مبسوطتر مىشود . مقدارى از اطلاعاتى كه عين السلطنه از جنگل كسب مىكرد از راه تنكابون به او مىرسيد . تنكابون و الموت همسايه‌اند . راه معمولى و نزديك ميان قزوين و تنكابون از طريق الموت بود . ( البته در زمستان ازين راه عبور نمىشد ) . اخبار مربوط به ظهور كميتهء مجازات ( در كابينه وثوق الدوله ) و ترورهايى كه توسط آنها پيش‌آمد و بالاخره كشف آن ( در كابينه علاء السلطنه ) از مطالبى است كه عين السلطنه در كتاب خود آورده است . ( ص 4799 ، 4817 ، 4840 ، 4847 و 4875 ) . همچنين است اخبار تشكيل