مشهدى باقر نامى كاشى در حمام بود . مدتى است با پدرش اينجا آمده تجارت چاى دارند . پول حمام را او داد . هرچه گفتم من بدهم نگذاشت . خواهش كردم قدرى مرا بگرداند قبول كرد . به دكان شخصى سمرقندى برد . دو عدد رولحاف ابريشمى كه اينجا « اديال » مىگويند خريدم . بسيار بسيار قشنگ و خوب درست مىكنند . بعد درشكه كرايه كرد به‌سمت شهر روسها [ رفتيم ] . يك شلوار و كفش و بعضى خوردريز ديگر خريدارى كرده منزل رفتم . مشهدى باقر رفت به منزل خودش . آدرس خانه را گرفتم عصر باز گردش ببرد . باز دربارهء سمرقند سمرقند شهرآباد بزرگى است . مىگويند تاشكند و خوقند و مرقلان بهتر است . ابريشم ، پنبه ، خشكبار بقدرى در اين شهرها وفور دارد كه ميليونها به خارج حمل مىشود . تركستان مملكت خوبى بوده است . نزاع ايران و توران و آن حكايت افراسياب و كيخسرو تمام در سر اين مملكت بود . نصف اهل سمرقند ازبك هستند ، نصف تاجيك . تاجيك نجيبتر [ ست ] - و اصلا ايرانى بوده‌اند . ازبك ترك است و تركى حرف مىزند . هيكلهاى غريب و لباسهاى عجيب خيلى ديده مىشود . اسب ، الاغ زياد سوارند . عرابه بسيار است . يك شكل عرابه ديده مىشود كه چرخهاى بسيار بلند بزرگ دارد . گفتند براى اين است كه از دريا مىگذرد . اين عرابه‌ها شكل و طرحش از قديم است . ربطى به روسها ندارد . شتر هم ديدم به عرابه بسته بودند . شهر جديد خيلى خيابانهاى وسيع و طويل دارد . درخت و آب در سمرقند زياد است . از هر خيابان نهر آب جارى است . كسبهء اين‌جاها تمام ارمنى است و ايرانى هم زياد است . روس جز صاحب‌منصب و نوكر دولت كار ديگرى ندارد . بارى ناهار خواسته ، يعنى صورت غذا كه به زبان روسى نوشته‌ام نشان مىدهم . اغلب را مىگويد « ندارم » و مىآورد . اين‌جاها غذا در هوتل صرف نمىشود . جاى ديگر براى غذا است . من نمىدانم . يك ساعت و نيم خواب كردم . دست‌فروش سمرقندى آمده بود اصلا ايرانى و شيعه بود . چند مناتى دستمال روسى خريدم . به قدر ده دوازده هزار شيعه در اينجا هست . مسجد عليحده و حسينيه دارند . بنا بود محرر مشهدى كاظم بيايد مرا گردش ببرد نيامد و منزل ماندم . مغرب درشكه سوار شده خانهء مشهدى باقر كه در « قوشه‌حوض » واقع است رفتم . مشهدى فتح الله هم آمد . فرش انداختند نشستيم . آب سردى خوردم . بىجهت در هوتل منزل كردم . خانه‌هاى ايرانيها بهتر بود . تقصير مشهدى كاظم آقا شد . يك جاى تماشائى سمرقند « پاىقباق » است . به همراهى