قهرمان ميرزا عين السلطنه
1692
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
نه جنگ شروع شد . تركمانان چند شكست به روسها دادند ليكن عاقبت و نتيجه نداشت . معلوم است چريك تركمان با سپاه منظم روس ، شمشير آنها و توپ كروپ برابرى نخواهد كرد . مرو و جنگ گوكتپه در سنهء 1300 شهر مرو به تصرف روس درآمد و جنگ آخر مشهور به گوگتپه در عشقآباد واقع شد . از آن به بعد ديگر جنگ بزرگى نشد . سپهسالار روس « اسكوبلف » بود . همين كوره پاتكين سپهسالار كه در جنگ ژاپن همه را شكست خورد در آن جنگ آجودان يا نايب اسكوبلف بود . در اوايل جنگ ژاپون مشاراليه را اسكوبلف شرق مىنوشتند . روسها از تركمان كه جزئى فراغتى حاصل كردند زور آوردند كه معاهده و سرحدبندى با ايران بشود . مرافعهء اول اين بود كه بهجاى رود اترك ، اتك نوشته بودند . نصف استرآباد بواسطهء اين اشتباه ملك روسها شد . به هزار ماجرا و مبلغها مخارج رفع اين اشتباه شد . اما باز مقدارى زمين به تصرف روسها درآمد . شرائط صعب و سخت ثانيا شرايط صعب و سختى بسته شد ، مثل اينكه فلان ده شش جفت زراعت داشته باشد و هفت خانوار رعيت از فلان آب آنقدر ببرند . خيلى خيلى تكليفات شاق ! صاحب اختيار غيرمرحوم با اين ارفع الدولهء حاليه سفيركبير اسلامبول مأمور بودند هرچه روسها گفتند قبول كردند . پول هم زياد گرفتند . چنانچه الان رعاياى اين حدود اغلب از دست جور و ستم روسها رفتهاند . مثلا براى پسرش مىخواهد عروسى كند روسها مىگويند يك خانهوار علاوه مىشود يا خودت بايد به روى يا پسرت ! بچهء رعيت زياد مىشود بايد بهجاى ديگر روانه كند . اگر ده من گندم زياده كشت شود فورا قزاق روس مانع شده حاصل سبز شده را مىچراند و پايمال مىكند . اينهمه آب به دريا مىرود جرئت آنكه يك مثقال علاوه ببرند نيست . از هر سمت هم دو فرسنگ به خاك روس مانده بايد لم يزرع و بايد بدون آبادانى باشد . زبانبند كردن روس مشهور است صاحباختيار هروقت نزد صاحبمنصبان روس مىرفت ، يا آنها به منزل او مىآمدند « ان يكاد » و « چهار قل » مىخواند و بهسمت آنها مىدميد . سؤال كرده بودند شما در موقع حضور روسها متصل چه مىخوانيد جواب داده بود زبانبندى