رفتيم . نطنز دهات خوبى دارد . هفتاد پارچه آبادى [ است ] و حكومتش با مرحوم حسام السلطنه [ بود ] و الان با حسام السلطنهء حاليه است . تمام رعيت آن اغلب در طهران مشغول كاسبى [ اند ] و كسب آنها آلوفروشى ، شيرفروشى ، سيراب‌فروشى ، باقلا ، پونه ، سبزى صحرائى است . باغبانى هم خيلى مىكنند . در سبزىكارى و باغچه‌بندى ماهر هستند . بيشتر متقلب مىباشند و به تقلب مشهور . از صبح تا عصر شش هفت مرتبه تبديل كسب كرده و آخر شب باقلا [ مىفروشند ] و از آن به بعد گدائى مىكنند . گلابى نطنز مشهور و بسيار مرغوب است . تا دانه‌اى دوازده سير و پانزده سير مىشود . خوبش در قريهء طامه [ است ] و در اين دهات كم است . كتيبه‌هاى قديمى محترمين قصبهء هفوشته استقبال آمده بودند با فراش و فراشباشى حاكم . مسجد بسيار كهنه با دو منارهء آجرى خيلى مرتفع ممتاز در اول قصبه بود . مقبره‌اى بود از [ شيخ عبد الصمد نظنزى ] اين تفصيل در سردر مسجد به كاشى با خط نسخ شبيه به ثلث رقم بود : « امر ببناء هذه العمارة العالية و الغرفة الرفيعة الملك الاعظم الصاحب المعظم اعدل ملوك العجم بانى قواعد الخير و منبع السعادة ، باسط الامن و الامان ، ناشر العدل و الاحسان شمس الدولة و الدين ناصر الاسلام و عون المسلمين محمد بن ابى على تقبل الله حسناته فى شهور سنة خمس و عشر و سبعمائه . » در وسط طاق‌نماى دست راست درب بقعه به خط لايقرئى نوشته بود : « اميركبير جلال الدين عبد الله اعزه الله . » ايضا زير آن به طرق بالائى مرقوم بود : « بمساعى عبد الصمد صدر المعظم كمال الدين محمد جزاه الله خيرا . » « 1 » فروختن كاشيها به فرنگيها مسجد بسيار خوبى بود كه چند پله خورده پائين مىرفت با صحن و كتيبه‌هاى بسيار اعلى كه از گچ بيرون آورده بودند . تمام كاشيهاى اين مسجد و بقعهء شيخ را كنده و به قيمتهاى گزاف به فرنگيها فروخته‌اند كه الان يك خشت كاشى براى نمونه و تماشا نداشت . اين خلق بىتربيت براى چهار غازى اين‌طور سرقت و وحشيگرى مىكنند . متولى در قيمت كاشيها خيلى اغراق مىگفت . در اين‌كه فرنگيها پول زياد در اين راه مايه مىگذارند شكى نداريم .

--> ( 1 ) - اين سه كتيبه مربوط به مسجد و خانقاه شيخ عبد الصمد نطنزى است ( ا . ا . )