چون دختر ظل السلطان را براى او عقد كرده‌اند ذكر فضائل و مناقب آن حضرت و الا را به تواتر شنيده ناچار به آن رويه سلوك و رفتار مىكند تا وارث حقيقى او و نايب مناب اصلى او قلم برود . او هم در ايام رياست بسى از اين كارها بالاتر [ كرد ] كه اگر بخواهيم ذكر كنم كتابى عليحده مىشود . ظلم و عدالت ظل السلطان با وجود آن يك نوع نظم و غوررسى در كارها داشت كه اگر خودش به هواىنفس ظلمى مىكرد عدالتهاى ديگر داشت كه مانع ذكر آن شود و اجزاء و اتباعش حق ظلم نداشتند و نمىگذاشت [ از جانب ] زيردستان خودش ستم و ظلمى واقع شود . امورات نظامى و ولايتى كليهء ادارهء او در كمال امنيت و نظم [ بود ] . قشونى داشت مثل قشون پروس . پيش ادنى رعيتى اسم او را مىبردند موى بر اندامش راست مىشد . اگر آن رعيت ستم‌زده نزد دست‌نشانده و حاكم بلاد او مىرفت و تهديد مىكرد به ظل السلطان ستمى كه به من وارد شده خواهم گفت بند از بند آن حاكم جدا مىشد . رعيت و حاكم ، وزير [ و ] امير تماما ظل السلطان را مثل اجزاء بدن خود حاضر و ناظر امورات مىدانستند و قلب او را مثل لوح محو و اثبات مىدانستند . كسى را ياراى تقلب و ظلم نبود . حالت حاليهء ممالك خارج دوشنبه سيم شهر ذيحجه - چون بيكار هستم اگرچه قلم و مركبم خوب نيست و خط و سواد كامل ندارم ناچار به قدر فهم خودم حالت حاليهء ممالك خارج را مىنويسم . جنگ آمريكا در اسپانيا واقعهء تازه جنگ ما بين ممالك متحدهء امريك است با دولت اسپانيا . از قرار روزنامهء تلگرافى سلخ ذيقعده اعلان جنگ از طرفين شد . اغتشاش كوبا كه چند سال متوالى است مورث اين جنگ عظيم گشت دولت اسپانيا خراب و بىچيز اين جزيره شد و آخر الامر منظم نشد . در جنگ دو سالهء كوبا دولت اسپانيول پنجاه ميليون ليره خرج كرده و متضرر شده . قرب يك سال است دولت اتازونى حمايت و جانب‌دارى از شورشيان كوبا مىكند . در اين ايام دو سه فروند كشتى به شهر مشهور « هاوان » كه پاىتخت جزيرهء مزبور است روانه كرده . بيست روز قبل كشتى زره‌پوش نمرهء اول كه مسماة به « من » بود نصف‌شب غفلة آتش گرفته و تمامش سوخت . بسيارى از ساخلو كشتى چه آتش گرفته چه غرق شدند . تقريبا ده كرور متجاوز ضرر به دولت اتازونى خورده . اين حريق را نسبت به