بود . پس از فوت او شاه ميل كرده گرفت . سى سال است كه روزبه‌روز ترقى كرده در حقيقت بانوى حرم و ملكهء ايران بود . باوجود آن‌كه صباحت منظرى نداشت شاه بىاندازه مايل بود . عموم زنها تمكين او را داشتند . از اغلب دول فرنگ نشان داشت . سفر اول فرنگ هم تا حاجى ترخان و مسكو ملتزم ركاب بود . مهمانيهاى رسمى اندرون با او بود . زنهاى ديگر مقابل او شأنى نداشتند . آنچه عزت و جلال و راحتى بود در اين مدت طولانى طى كرد و در اول بدبختى خوشبختانه فوت كرد و آسوده شد . اول زنى بود از زنهاى شاه كه بفاصلهء كمى به شوهر مهربان خود ملحق شد ، رحمها الله . فسبحان الذى لا يموت . ختم گذاشته‌اند . بلاعقب است . جز دو برادر كسى را ندارد . حسام لشكر هم بطنى است و گويا ميراث نبرد . مكنت زيادى دارد . جواهرهاى او را هيچ‌كس ندارد . تمام خزانه‌اى و اعلى است . دخل زياد در سال داشت ، ليكن خرج هم زياد مىكرد و زن خيّر با سخاوتى بود . در لباس و مهمانى و خانه‌دارى تالى نداشت . بيشتر تغييرات لباس حاليهء زنها بواسطهء اختراع و تفكر او پيدا شده . خيلى حق به گردن زنها و مردها دارد . لباس و بزك زنها چه ، اين تغييرات اسباب زينت و جلوهء خانمها شده و مردها هم لذت مىبرند . آن لباسهاى كثيف قديم از ميانه رفته . حالا حقيقت خوب و از هرجهت ممتاز است . مثلا « چارقد » گاز قالب‌كردهء حاليه را كه پيش چارقد قلمكار يا ترمه يا چلوار سى سال پيش بگذارند معلوم مىشود . همين‌طور « يلن » قشنگ يك رنگ پارچهء مادام را كه به سليقهء تمام به‌اندازهء بدن با آن تفاصيل و كوكهائى كه دارد بر يك خانم بكنند بهتر است يا آرخالق كثيف قديم با آن « چابق » و « سنبوسه » . همين‌طور شلوار كش پشت گلى كه حقيقت تماشا دارد . همين‌طور بزكها كه خيلى ساده و ظريف شده با آن خالها و خطها و رنگك و زلف بچه كه مثل فيل نقاشى بودند و تمام بدن را مثل وحشيهاى دنيا از خال رنگ كرده بعضيها اكنون دارند كه انسان رغبت نگاه كردن نمىكند . زلفها را آن‌طور كه سابقا لعاب بهدانه زده روى صورت مثل دم عقرب مىچسباندند يا اين « فر » تازه كه از فرنگ آورده و زلفها را مجعد يا غير آن با كمال سليقه و قشنگى داغ مىكنند كه هزار مرتبه بر حسن و وجاهت خانم افزوده مىشود . امروزه عمل لباس و زيور و بزك تمام است ، اللهم ارزقنا . چندى بگذرد چه قسم خواهد شد . اما خير ، بيشتر اين تغييرات در خانمهاى اندرون پيدا مىشود .

--> - كرج ( ا . ا . ) .