بلورفروشها در دكاكين آن سكنى كنند ، دور حوض نرده كشيده شود و گل‌كارى شود . ده روز نگذشته آنچه كثيف‌ترين كسبه بود مثل قهوه‌خانه و نمدمال و لحاف‌دوز و كله‌پز و كبابى سكنى گرفتند . از صبح تا غروب هركس ادرار دارد كنار آن حوض ادرار مىكند . هرچه زن در آن نزديكى است رختها و كهنه‌هاى كثيف خود را در اين حوض شست‌وشو مىدهند . كله‌پز و سبزىفروش بازار تماما از صبح تا عصر در آن آب سبزى شوئى و كله‌شوئى مىكنند . تابستان هم متصل ده بيست نفر مرد لخت است و شنا مىكنند و معلق مىزنند . اعليحضرت هم ايام توقف شهر متصل عصرها در بالاخانه نشسته و منظر بالاخانه اين ميدان است تماشا مىكند . نمدمال و لحاف‌دوز تمام ميدان را نمد و لحاف پهن كرده با آن هيكلهاى غريب متصل مشغول نمدمالى و لحاف‌دوزى هستند ، چه دكان آنها آنقدر وسعت ندارد و در ايران اين ملاحظات در دكاكين نمىشود . دكان آنها خيابان و كوچه است . اين اجاره را محض آن مىدهند كه در شب اسباب خود را آنجا بگذارند . مثلا در كوچه‌هاى دو ذرع عرض‌دار نعلبندى است . مردكه متصل اسب را ميان كوچه نگاه داشته نعل مىكند و اغلب به عابرين صدمه مىزند . اگر سوارى بخواهد بگذرد لابد بايد معطل شود ، استاد نعل‌بند فارغ شود و بگذرد و الا اسبها نزاع و لگداندازى كرده بيم خطر است . همين‌طور چيزهاى ديگر . ايام خربوزه و هندوانه تمام كوچه‌ها دكان است . به قدر نيم ذرع وسط كوچه باز است ديگر تماما ميوه‌جات چيده‌اند . هيچ كس هم حق گفتگو ندارد . اگر حرفى بزند اسباب نزاع و مرافعه مىشود . احتساب طهران شهر طهران احتسابى ندارد و ابدا ملاحظهء پاكى و تميزى شهر در ميانه نيست . خيابان پشت ارگ همايون و آن ميدان جلوى عمارت شاه از تمام نقاط شهر كثيف‌تر است و هركس ديده مىداند كه راست مىگويم . دكان بقالى جلوى دفتر و جلوى طويله كه درب عمارت همايونى است آنقدر كثيف است كه به وصف و شرح برنمىآيد . تمام سفرا از آن در به عمارت همايونى مىروند . اين بقال پدرسوخته كثافتى در آنجا كرده كه اسباب افتضاح دولت است . خود شاه از هركس بهتر اين بقال را مىشناسد و بيشتر ديده . با وجود آن موقوف نمىفرمايند . به قول صاحب « مقويم » چلوى هزار سالهء ابدى در دكان او حاضر است . شبيه كرده است مجموعهء چلو او را به كوه البرز همان‌طور كه آن كوه برف ابدى دارد اين مجموعهء چلوى ابدى . اين بقال فقط فروشش منحصر به چلو و پلوى زيادى ادارات است . ته مجموعهء آنها را خريده و مىفروشد . ضمنا كثيف و سنجد ضايع و تخمهء مانده هم دارد . آمار دندان‌سازى براى تعريف شهر طهران همين‌قدر كافى است و حال آن‌كه صد يك آن را ننوشتم . هرقدر مورخين در تعريف و تمجيد و تميزى شهر پاريس شرح و تفصيل داده‌اند همان قدر بل زيادتر در كثيفى و ادبارى و مغشوشى اين شهر بايد نوشت . « استاتيستيك » « * »

--> ( * ) همه‌جا اين اصطلاح را در معنى وصف آورده است .