و بلنديهاى بسيار قشنگ و كوچه‌باغ‌هاى طبيعى . اطراف اين دو رودخانه تماما درخت و سبزه . ليكن كثافات و تعفن اين جاى بسيار خوب را طورى ضايع كرده كه دقيقه‌اى نمىشود ايستاد و تماشا كرد . برعكس خارجه كه رودخانه‌ها اسباب نظافت و قشنگى شهرها است در ايران جوى و رودخانه در دهات و شهرها محل كثافت و هزار گونه « زبيل » است . هيچ خلائى و هيچ مزبله‌اى به كثافت و تعفن اطراف اين دو رودخانهء قشنگ نمىشود . مايهء حيرت و افسوس بود . ماليات شهر و توابعش يك هزار و پانصد تومان نقد و هزار خروار جنس است . اين هم در عوض مواجب فوج محسوب مىشود . يك كرور تومان قيسى و حال آنكه شنيده‌ام سالى متجاوز از يك كرور تومان پول نقد جهت خريد قيسى وارد اينجا مىشود . مسجد دماوند محلات شهر از اين قرار است : محلهء درويش ، محلهء قاضى ، محلهء فرامه ، محلهء چالكا . چهار حمام و نه مسجد دارد . بزرگ‌ترين آنها مسجد جمعه مىباشد . بلدى پيدا كرده به آنجا رفتيم . چيزى كه از ايام قديم و آبادى آن وقت شهر ياد مىآورد همين مسجد است . در مسجد رو به مشرق در وقت دخول دست چپ سنگ سبزى مربع به ديوار نصب كرده صورت فرمانى است كه در عهد شاه عباس اول صادر شده . خط آن نسخ و بسيار درهم [ است ] خوانا نبود . بالاى آن ابو المظفر شاه عباس الصفوى بهادر خان خلد الله ملكه [ نوشته ] . بعضى از خطوط ديگر آن خوانده شد . معلوم شد تخفيفى به دماوند و فيروزكوه و خوار داده شده بوده ، محض اطلاع عامه در سنگى نقر كرده به در مسجد نصب كرده‌اند . در آخر آن شهر شعبان المعظم سنهء اربع و عشرين و الف نوشته شده بود . در مسجد به طول دو ذرع و نيم چوب گردو با منبت بسيار اعلى [ است ] . دور آن بعضى آيات و در وسط هريك دو بيت اين اشعار نوشته شده . بعضى از خطوط آن ريخته : ابن محمود مؤمن نجار * از سر صدق با دل پر آز سال طاعون ز بهر تاريخش * جستجو كردم از خرد به نياز كرد تجديد اين در عالى * تا به فردوس باشدش دمساز ز ايران را قسم چنين فرمود * شد . . . . « 1 » درى به مسجد باز الفقير ابن محمد على بيك . . . . « 1 » سنهء بناى مسجد از شاه اسمعيل از اين اشعار تاريخ معلوم نشد . ليكن معين شد پس از بناى مسجد در ديگرى

--> ( 1 ) - نقطه‌چين در اصل است .