آنها بر ما برترى دارد ، فقط مهمانى نيست . ساعت هشت و نيم منزل آمديم . « كلب » « * » فرنگيها تا آنوقت چراغش روشن و اجزائش بودند . نزديك به سفارت آلمان است . عمارت خوبى است . همه قسم براى خودشان اسباب راحتى و تعيش و مشغوليات فراهم آورده‌اند . در اين « كلب » قريب صد نفر اجزاء هست . براى بازى « لانتنيس » و غيره مكانها دارند . به همه جهت خوش به آنها مىگذرد و متصل مشغولند حتى در طهران . بالاخانه خوابيدم . اطاق سرد [ بود ] . به كرسى چسبيده تا صبح خواب راحتى نكردم . حكومت امير خان سردار دوشنبه غرهء شعبان المعظم - بوى رمضان مىآيد . تا بعد از ناهار خانهء حضرت و الا بودم . بعد سوار شده با سليمان ميرزا عكاسخانه رفتيم . يك عكس انداخته منزل آمدم . حكومت امير خان سردار صدق است . پنج شهر را گرفته . در هيچ وقت اين پنج شهر يك حاكم نداشتند . سه شاهزادهء محترم در اين چند جا حكومت داشتند . نمىدانم چه داعى شد اين بيچاره‌ها را معزول كرده سيف الملك برود و حال آنكه حكومت فوج سواره همه چيز داشت . استراباد عميد الدوله ، شاهرود و بسطام جهانسوز ميرزا امير نويان ، سمنان و دامغان ضياء الدوله بود . قشون اين دو سه شهر را هم علاوهء حكومت امير خان سردار گرفته من‌جمله فوج حاجى بهاء الدوله ، سوارهء گودارى و بسطامى كه سپردهء امين خاقان بود با فوج فخر الملك كه بيچاره پنج شش ماه قبل دو هزار تومان داده گرفت . ده نفر را بيكار كرده يك نفر را كه اگر پنجاه سال بيكار بماند از هركس بهتر گذران مىكرد روى كار آوردند . مكنت امير خان سردار خيلى زياد شده . كار بزرگى كه پيش برد گرفتن سوار امين خاقان و فوج فخر الملك بود . يك مرتبه حاكم استرآباد شده بود . خرجها براى دولت تراشيد ، كارها كرد ، هرچه تركمان مطيع بود چاپيد و غارت كرد . اقلا در آن دو سال يك كرور مخارج جهت دولت فراهم آورد و از آن طرف تمام مردم را تمام كرد . اين مخارج را هم جهت آن گرفت كه تركمان مطيع را بچاپد و آنها به سمت روس بروند و همين‌طور شد . خدا مىداند چقدر از آن سفر مال آورد . صد سال بخورد تمام نمىشود . در اين سفر حكومت خمسه مىگويند صد هزار تومان مداخل كرده . هرجا برود بواسطهء فوج و سوار خود مردم را تا تمام نكند دست‌بردار نيست . حالا ديد خمسه ديگر چيزى ندارد و مخارج سرحدى نمىشود تراشيد منافع سرحد بهتر است اين‌جاها را براى خود پيدا كرد . هرچه بگويد شاه مىشنود . وقتى در سرحد باشد كارش بهتر است . حكومت علاء الدوله علاء الدوله هم كه در حقيقت مثل نوكر خودش هست خمسه را گرفت . اين دو

--> ( * ) club