قهرمان ميرزا عين السلطنه
10
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
شاه و ظل السلطان و كتاب « شكاريهء » دوستعلى خان معير الممالك مندرج است . اما هرچه بر سن قهرمان ميرزا افزوده مىشود و هرچه بيشتر با رجال و شاهزادگان و درباريان و ديوانيان و خارجيان محشور مىشود و با خواندن مجلات و روزنامههاى خارجى از وقايع جهانى و روشهاى حكومتى ممالك ديگر آگاهى مىيابد بر مزيت و كيفيت و ژرفى محتويات خاطراتش افزوده مىشود . قهرمان ميرزا كوشيده است كه هر چه هرروز ديده و يا شنيده اگرچه شايعهء نادرستى هم مىبوده است و پس از يكى دو روز نادرستى آن را درمىيافته است ، همه را به رشتهء ثبت و ضبط برساند . جزين چون او روزنامه را براساس شوق و ذوق و احساس خويش مىنوشت طبعا در مواردى كه نظرى در مسائل داشت و يا نقدى به نظرش مىرسيد مطلب را دامنه داده و به قضاوت پرداخته است . چهبسا كه نظر و عقيدهاش درست نباشد اما از اين لحاظ كه مىتواند گوياى انتقادهاى روشنى از زمانهء او باشد امكان استفاده از آنها به دور نيست . هر مجلد از روزنامهء خاطرات عين السلطنه در دفترى آمده است كه ممكن است از نيمهء سالى شروع شده و به يكى دو سال بعد كشيده باشد . براى آنكه صورت چاپى كه اينك در دست شماست با مجلدات مذكور همسانى داشته باشد هر روزنامه ( يعنى هر دفتر ) به همان اسلوب و طرح از آغاز صفحهاى جديد در كتاب حاضر چاپ و آغاز سالهاى قمرى جدا جدا در ضمن مندرجات آن مجلد ( روزنامه ) با حروف درشت مشخص شده است . شمارهگذارى دفترها توسط نويسنده با طرحى كه براى چاپ آنها در نظر گرفته شده بدينترتيب است كه : مجلد حاضر حاوى مطالب نخستين روزنامهء ( سال 1299 ) است تا كشته شدن ناصر الدين شاه كه به اواسط روزنامهء نهم ( نوشتهء صاحب خاطرات ) منتهى مىشود . جلد دوم كه شامل روزنامهء وقايع دوران مظفر الدين شاه خواهد بود از نيمهء روزنامهء نهم آغاز مىشود و به ميان روزنامهء دوازدهم به درگذشت آن پادشاه و جلوس محمد على ميرزا بر سرير سلطنت مىرسد . درين جلد سفرنامهء همدان و دو سفر ابهر و ايل دويرون و زنجان و خراسان و تركستان و تركستانى روس مندرج است .