حسن فراهانى

72

روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )

خراسان 10 با تاريخ امروز براى اين نشريه فرستاده و در آن ارقام اختلاس قوام السلطنه را درج كرده بود ، چاپ نمود . دوبوا در اين نامه مدعى است كه قوام السلطنه حدود يكصد و نود و سه هزار تومان بر خلاف اوامر دولت و خارج از حدود از بودجه برداشت كرده ، حساب پس نداده است . دوبوا نوشته متعهد هستم « در كميسيونى كه براى رسيدگى به يكصد و نود و سه هزار تومان مأخوذى قوام السلطنه به عنوان علاوه بودجه از صندوق ماليه خراسان دريافت داشته تشكيل خواهد شد حاضر شده و اين قضيه را ثابت و مدلل » نمايم . 11

--> ( 1 ) . آنغوزه : از گياهان صادراتى و مرتعى ايران است كه ارزش علوفه‌اى چندانى ندارد ولى اهميت آن به سبب وجود ماده‌اى است كه از آن استخراج مىشود . اين ماده مصرف دارويى ، صنعتى و ارزش اقتصادى فراوانى براى روستاييان و صادركنندگان دارد . ( 2 ) . مدرس در پنج دوره تقنينيه ، ج 1 ، ص 279 . ( 3 ) . تركمان ، آراء انديشه‌ها و فلسفه . . . ، ص 76 . ( 4 ) . روزنامه ايران ، شم 1122 ، ص 2 . ( 5 ) . روزنامه اتحاد ، شم 1521 ، ص 2 . ( 6 ) . اسناد مجلس شوراى اسلامى ، دوره چهارم ، ك 20 ، پ 114 . ( 7 ) . روزنامه ايران ، شم 1122 ، ص 2 . ( 8 ) . همان ، شم 1123 ، ص 1 . ( 9 ) . روزنامه اقدام ، شم 29 ، ص 2 . ( 10 ) . دبوآ Dubois در ژوئيه 1913 / تير 1292 بنا به پيشنهاد مرنارد بلژيكى خزانه‌دار كل ايران به استخدام دولت ايران درآمد . ابتدا مسئول گمرك بندر انزلى بود كه پس از چندى به عنوان كفيل ماليه خراسان به مشهد رفت . آنگاه در مارس 1921 / اسفند 1299 به پيشنهاد وزارت ماليه و تصويب رئيس الوزراء به پيشكارى ماليه خراسان منصوب شد . يك روز بعد به دستور والى خراسان ميرزا احمد خان قوام السلطنه در جمع هيأتى مركب از رجال خراسان مأمور ضبط اموال بانك استقراضى روس در خراسان شد . در اين ماجرا دفتر بانك و يك خانه مسكونى واقع در خارج از مشهد را نيز توقيف كرد . در اوايل ارديبهشت 1300 همزمان با دستگيرى قوام السلطنه و انتقال او به تهران توسط كلنل محمد تقى خان پسيان ، دبوآ كه از اين اتفاق بسيار خوشحال بود ، كميسيون مالى براى تحقيق و بررسى ادعاهاى مربوط به تقويم درآمدها را تشكيل داد . وى از جمله افرادى است كه روزنامه خراسان در تاريخ 14 خرداد 1300 به شدت به وى حمله برده ، او را خائن و رذل و بىسواد خواند و نوشت كه پاتوق قبلى وى قهوه‌خانه‌هاى روسيه بوده است . به دنبال اين ماجرا كارگزار خراسان خواستار تعطيلى روزنامه مزبور شد ، اما ميرزا صدرا ملقب به نجد السلطنه ( والى خراسان ) فقط به توبيخ سردبير آن اكتفا كرد . دبوآ هم پس از مشاهده چنين برخورد ملايمى ، تهديد كرد كه اداره ماليه را تعطيل و از شغلش استعفا خواهد كرد . او در 28 ژوئن 1921 / 8 تير 1300 اداره ماليه را به شاهزاده جلال الملك ( ايرج ميرزا ) كه سمت معاونش را داشت تحويل داد و از سمت خود كناره گرفت . ولى كناره‌گيرى او چندان نپاييد و پس از حدود يك ماه به دستور محمد تقى خان پسيان رئيس كل ژاندارمرى خراسان بر سر كار خود بازگشت . دبوآ كه سعى در جمع‌آورى ماليات خراسان مىنمود با كسانى چون احمد قوام السلطنه روبرو بود كه عادت به پرداخت آن نداشتند . ازاين‌رو اختلافاتشان بالا گرفت تا اينكه در اوايل اوت 1921 / مرداد 1300 از كار بر كنار شد و ميرزا غلامحسين خان منگنه به جاى او نشست . در اين اوان كلنل محمد تقى خان پسيان بسيار كوشيد تا او را به همان سمت قبلى بازگرداند ، اما تلاشهاى وى سودى نبخشيد و با مرگ پسيان در 11 مهر 1300 دبوآ نيز بزرگ‌ترين حامى خود را در خراسان از دست داد . وى كه از جمله مشوقان كلنل براى اعلام مبارزه با حكومت مركزى ايران بود ، پس از اين اتفاق ، در 12 آبان همان سال به همراه خدمتكار روسى خود به تهران آمد . ( كرونين ، ارتش و حكومت پهلوى صص 183 و 188 ؛ دستره ، مستخدمين بلژيكى در خدمت دولت ايران ، صص 291 و 302 ؛ روزنامه ايران ( 12 / 4 / 1300 ) ؛ ص 1 ) . ( 11 ) . روزنامه اقدام ، شم 29 ، ص 4 .