مقدمه دومين مجلد از مجموعه كتابهاى روزشمار تاريخ معاصر ايران دربرگيرنده تقويم رخدادهاى سال 1301 ش است . ايران در سال 1301 سه دولت كوتاه‌مدت را تجربه كرد . دولت مشير الدوله كه سال گذشته ( 1300 ) كابينه خود را تشكيل داده بود ، نتوانست در برابر زياده‌خواهيهاى رضا خان وزير جنگ دوام بياورد . پس از استعفاى مشير الدوله ، مجلس به قوام السلطنه رأى اعتماد داد . او تمامى توان خود را صرف تصويب لايحه اعطاى امتياز نفت شمال به امريكا كرد . اما مخالفتهاى روسيه كه با اهرم فشار قطع روابط تجارى همراه بود ، اين دولت را به سقوط كشاند و مستوفى الممالك كه ظاهرا مورد پذيرش همسايه شمالى بود ، قدرت اجرايى را در دست گرفت . نشانه‌هاى ناپايدارى كابينه او از اواخر سال 1301 رخ نمود ، چرا كه پشتيبانى مجلس را رفته‌رفته از دست داد . مجلس دوره چهارم مشروطه بيشترين عمر خود را با نظم و بدون فترت در 1301 گذراند . مجلس اين دوره را اگر تنها نهاد مدنى ، و خيرخواه وطن بدانيم داورى بجايى كرده‌ايم . اما سازوكار كند تصويب لوايح ، شكننده بودن فراكسيون‌ها و ناپختگى سياسى تعدادى از نمايندگان ، مجلس را از بخشيدن ثبات به كشور ناتوان مىساخت . مجلس چهارم هرچه بود ، جنبه فرمايشى نداشت ؛ از اين توان برخوردار بود كه بر كاركرد وزارت‌خانه‌ها ، حتى وزارت‌خانه يكه‌تازى چون وزارت جنگ كه رضا خان بر آن حكم مىراند ، نظارت كند و گاه آنها را به استيضاح كشيده تا مرز استعفا پيش ببرد . طرح‌هايى كه در اين دوره از مجلس شوراى ملى به تصويب رسيد طرح‌هاى كم‌اهميتى نبود ، اما خزانه خالى دولت امكان تحقق آنها را منتفى مىكرد . همين موضوع ، دولت‌ها را با اعتصاب‌هاى دائمى كاركنان خود روبه‌رو كرده بود . پرداخت حقوق برخى وزارتخانه‌ها گاه تا نه ماه به تعويق مىافتاد . موج اعتصابها به بدنه نيروهاى نظميه ( آژانها ) نيز سرايت كرده بود . كمتر روزى است كه در روزنامه‌هاى وقت شاهد خبرى از اعتصابها نباشيم . روزنامه‌ها محدوديتى براى موضع‌گيرى نداشتند . به‌ويژه روزنامه‌هاى چپگرا در حمله به شاه ،