حكومت زنجان منصوب گرديد تا براساس دستورات سرى كه به وى داده شده بود ، مقدمات دستگيرى جهانشاه خان 10 از متنفذين زنجان را فراهم نموده و او را تحت الحفظ به تهران بفرستد . 11 * تحت نظر قرار گرفتن مستشار الدوله به دستور رئيس الوزراء ، قزاق‌هايى كه خانه مستشار الدوله را تحت نظر داشتند از امروز برداشته شدند و دو نفر قزاق معين شدند كه همراه او به شميران بروند 12 تا اعمال و فعاليت‌هاى او را زير نظر داشته و مراقب باشند با كسى مراوده و معاشرت نداشته باشد . 13 * امضاى عهدنامه تجارتى روسيه و انگلستان روسيه و انگلستان عهدنامه 14 تجارتى امضا نمودند . روس و انگليس قبلا بر سر ايران ، افغانستان ، هندوستان و ساير نقاط همجوار آنها اختلاف داشتند ولى بالاخره موضوع ايران را از دستور كار خود خارج نمودند . به موجب اين عهدنامه روس‌ها متعهد شدند از اقدامات بر ضد منافع انگليسىها در خراسان جلوگيرى نمايند و از تبليغات عليه آنان در مصر و آسيا خصوصا در افغانستان و هندوستان احتراز نمايند . انگليسىها نيز متعهد شدند از اقدامات مزبور در روسيه و دولت‌هاى كوچكى كه از روسيه مجزا شده‌اند احتراز نمايند . 15

--> ( 1 ) . نامه رياست ژاندارمرى به سيد ضياء الدين طباطبايى ، 26 / 12 / 1299 ، اسناد موسسه تاريخ معاصر ، شم 54 - 835 ر . ( 2 ) . اسناد وزارت خارجه فرانسه ، مجلد 8 ، ص 134 ، گزارش ش 80 . ( 3 ) . « هنرى هوپنو » ( Henri Hoppenot ) در 25 اكتبر 1891 م ، در پاريس به دنيا آمد . وى در دانشگاه « سوربن » پاريس دوره ادبيات و همزمان در مدرسهء علوم سياسى دوره ليسانس حقوق را گذراند دكتراى خود را نيز در دانشگاه « آكسفورد » به پايان رساند و سپس به عنوان وابسته سفارت فرانسه در شهر « رم » ايتاليا مشغول به كار شد . مدتى در شهر « برن » سوئيس ، در آژانس خبرى فرانسه از وزارت امور خارجه كشورش ، انجام‌وظيفه كرد . مدت دو سال به عنوان نمايندگى فرانسه در برزيل فعاليت كرد . « هوپنو » از 19 اكتبر 1919 تا 20 دسامبر 1921 م ، در ايران در سمت‌هاى مختلفى از جمله سمت كاردار فرانسه فعاليت مىكرد و در مدت اقامت خود در ايران عضو كميته « آليانس » فرانسه در تهران بود و سخنرانىهاى متعددى براى دانش‌آموزان ايرانى در مركز « آليانس » ايراد كرد . مجموعه سخنرانىهاى او در بولتن « آليانس » به چاپ رسيده است . در سال 1941 م ، به عنوان وزيرمختار فرانسه در ايران برگزيده مىشود ولى به علل بروز جنگ و اشغال ايران به محل كار خود برنمىگردد . « هنرى هوپه‌نو » در 10 اوت 1977 م ، در پاريس درگذشت . ( تاريخ معاصر ايران ، شم 19 و 20 ، ص 52 و 53 ) . ( 4 ) . صمد خان ممتاز السلطنه ، فرزند على اكبر مكرم السلطنه در سال 1248 در تبريز متولد شد . وى در سال 1307 ق ، به خدمت دولت درآمد دو سال بعد وارد وزارت خارجه گرديد و در كارگزارى آذربايجان مشغول به كار شد . در طى سال‌هاى 1310 ، 1312 و 1315 ق ، به ترتيب نيابت سومى ، نيابت دومى و نيابت اولى سفارت پطرزبورگ را بر عهده داشت و ملقب به « ممتاز السلطنه » گشت . در سال 1320 ق ، وزيرمختار ايران در لاهه و از سال 1333 ق ، به مدت چند سال سفير ايران در پاريس بود . وى بعد از بر كنار شدن از سمت وزيرمختارى در فرانسه به ايران نيامد و همچنان در پاريس ماند و قصرى براى خود خريدارى نمود او سرانجام در 1334 ش ، درگذشت . ( شرح زندگى من ، ج 2 ، ص 221 ؛ رجال وزارت خارجه ، ص 4 - 183 ؛ شرح حال رجال ايران ، ج 2 ، ص 181 ؛ رجال صدر مشروطيت ، ص 114 ؛ شرح حال رجال سياسى و نظامى ايران ، ج 3 ، ص 1541 ) . ( 5 ) . دليل احضار وى اين بود كه وى مدت طولانى سفير ايران در فرانسه بود و دولت ايران قادر به تغيير او نبود پيش‌تر كه نصرت الدوله وزير خارجه بود ممتاز السلطنه را عزل نمود ولى دولت فرانسه سفير جديد ايران را به رسميت نشناخت و كماكان ممتاز السلطنه را وزيرمختار دولت ايران مىدانست . وى به اندازه‌اى در محافل سياسى فرانسه نفوذ داشت كه دولت ايران نمىتوانست او را تغيير دهد ! در 1301 ش ، لايحه‌اى در مجلس به تصويب رسيد كه حداكثر خدمت مأموران سياسى در خارج از كشور به پنج سال كاهش يافت و اين قانون در سال 1304 درباره ممتاز السلطنه اجرا شد . ( شرح حال رجال سياسى و نظامى ايران ، ج 3 ، ص 1541 . ( 6 ) . اسناد وزارت خارجه فرانسه ، مجلد 8 ، ص 134 ، گزارش شماره 81 . ( 7 ) . فرمان حكومت‌نظامى تهران به مأمورين نظامى ، 26 / 12 / 1299 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293001479 . ( 8 ) . روزنامه ايران ، 27 / 12 / 1299 ، ص 1 . ( 9 ) . همان ، ص 2 . ( 10 ) . يكى از موضوعات كه بعدها موجب تيرگى روابط بين سردار سپه و سيد ضياء الدين شد ، موضوع دستگيرى جهانشاه خان بوده است . ( م ) . ( 11 ) . تاريخ بيست ساله ايران ، ج 1 ، ص 296 . ( 12 ) . مراسله حكومت‌نظامى تهران به رئيس الوزراء ، 26 / 12 / 1299 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293001479 . ( 13 ) . مراسله حكومت‌نظامى تهران ، به فرمانده كل قوا ، 22 / 12 / 1299 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293001479 . ( 14 ) . هنگامى كه فرازونشيب جنگ شوروى و لهستان و تبليغات بر ضد « كامنف » توقف مذاكرات بازرگانى شوروى و انگلستان را در لندن طولانىتر مىساخت و به اواسط پائيز 1920 م ، مىكشاند ، « كراسين » ايام انزواى سياسى و بيكارى رسمى را تماما تلف نكرد ، بلكه فورا جهت‌يابى خود را در صنايع انگلستان بازيافت . و توانست به نام تنها سوداگر بزرگى كه در سلسله‌مراتب دولت شوروى مقام بلندى به دست آورده بود از موقعيت خود استفاده كند . آغاز حركت دوباره مذاكرات ، يادداشتى بود كه « كراسين » در 6 نوامبر 1920 م ، لويد جرج به مجلس عوام گفت كه كابينه ، پيش‌نويس تهيه كرده است كه به زودى براى هيئت نمايندگى روسيه ( شوروى ) فرستاده مىشود . اين تلاش‌ها سرانجام به نتيجه رسيد و روز 16 مارس 1921 موافقت‌نامه در لندن توسط « كراسين » و « هورن » ، خزانه‌دار انگليس ، امضا شد . در اين موافقت‌نامه يك شرط مقدماتى وجود داشت و مفصل‌ترين ماده‌اى بود كه تا آن‌روز بر ضد تبليغات خصمانه تنظيم شده بود . . . بريتانياى كبير متعهد شد كه از توقيف يا تصرف هرگونه طلا ، پول ، اوراق بهادار يا كالايى كه از روسيه صادر شود ، خوددارى كند . هرگاه دادگاهى به چنين توقيفى رأى دهد ، دولت شوروى مىتواند قرارداد را فورا پايان دهد . دولت شوروى على الاصول مسئوليت خود را براى « پرداخت خسارت شركت‌هاى خصوصى كه كالاها يا خدماتى به روسيه داده‌اند و بهاى آنها را دريافت نكرده‌اند » پذيرفت ؛ رسيدگى به اين دعاوى به قراردادى در آينده موكول شد . طرفين متعهد شدند كه در حالت نداشتن مناسبات ديپلماتيك ، نماينده يا نمايندگى رسمى يكديگر را بپذيرند . همزمان با امضاى اين موافقت‌نامه ، نامه‌اى به امضاى « هورن » به « كراسين » تسليم شد كه در آن شكايات مفصلى درباره « فعاليت‌هاى دولت شوروى در مناطق هندوستان و افغانستان كه با مفاد موافقت‌نامه سازگار نيست » مطرح شده بود . اين در حكم يادآورى آن پاداش اصلى بود كه بريتانياى كبير از امضاى موافقت‌نامه انتظار داشت . موافقت‌نامه بازرگانى انگليس و شوروى درست يك هفته پس از روزى به امضا رسيد كه لنين در دهمين كنگره حزب پيشنهاد گرفتن ماليات جنسى را از فراورده‌هاى كشاورزى اعلام كرد . ( تاريخ روسيه شوروى ، ج 3 ، ص 348 - 352 ) . ( 15 ) . اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 66 ، پ 18 ، ص 3 .