تشكيلات قشونى ايجاد شود همچنان به خدمت خود ادامه دهند . 4 رضا خان ضمن پذيرش اين پيشنهاد ، موافقت نمود كه حقوق آنان را نيز وزارت جنگ پرداخت نمايد . 5

--> ( 1 ) . بلشويك‌ها ؛ گروهى از مبارزان سياسى روسى عليه نظام تزارى و پايه‌گذاران حزب كمونيست اتحاد جماهير شوروى سوسياليستى . واژه بلشويك ، به معناى اكثريت ، به جناح اكثريت حزب سوسيال‌دموكرات روسيه كه از 1317 / 1898 به وجود آمده بود اطلاق مىشود . اين حزب از نخستين تشكيلات ماركسيستى در روسيه بود كه « ولاديمير ايليچ اوليانوف » ( لنين ) پايه‌گذارى كرد . در دومين كنگره حزب سوسيال‌دموكرات كارگران روس ، در 1321 / 1903 در لندن دو گروه از اعضاى حزب به رهبرى « لنين » و « مارتوف » در برابر يكديگر قرار گرفتند و هواداران لنين ، كه در آن جلسه در اكثريت قرار داشتند ، بلشويك ( اكثريت ) و هواداران مارتف ، منشويك ( اقليت ) خوانده شدند . بلشويك‌ها معتقد بودند كه نظريات ماركس با شرايط روسيه منطبق است و به همين دليل در پى كسب قدرت سياسى بودند . پس از سقوط نظام تزارى بلشويك‌ها شعارهايى را در عرصه‌هاى مختلف سياست داخلى و سياست خارجى خود مطرح كردند . يكى از شعارهاى اصلى بلشويك‌ها در سياست داخلى خود حق تعيين سرنوشت ملل و اعطاى آن به مليت‌هاى مختلف و نيز مسلمانان بود . با طرح اين شعار ، در منطقه آسياسى مركزى در برابر توسعه حضور بلشويك‌ها جهت‌گيرىهاى متفاوتى ظاهر شد . پس از پيروزى انقلاب 1335 / 1917 بسيارى از مليت‌هاى امپراتورى روسيه ، همچنين مسلمانان ، به كسب حقوق از دست رفته خويش اميدوار شدند . بر اثر اين تبليغات ، شكافى در ميان مسلمانان آسياى مركزى در برابر بلشويك‌ها به وجود آمد . عده‌اى از آنان در قيام با سماچيان به جنگ مسلحانه با بلشويك‌ها و نظام كمونيستى مبادرت ورزيدند . عده‌اى ديگر نيز از ميان جديدها روابط مسالمت‌جويانه و همكارى با بلشويك‌ها را مورد توجه قرار دادند . جديدها براساس برآوردهاى خوش‌بينانه خود نسبت به بلشويك‌ها در تحكيم پايه‌هاى اقتدار آنان در آسياى مركزى كوشيدند و به ابزارى براى تحكيم مبانى قدرت بلشويك‌ها تبديل شدند ، اما در جريان سركوب و تصفيه‌هاى خونين استالين در دهه 1309 ش / 1930 صدمات شديدى ديدند . بلشويك‌ها در سياست خارجى نيز از شعارهاى ظلم‌ستيز خود بهره گرفتند . بلشويك‌ها از طريق تشكيل سازمان بين المللى كمونيستى ( كمينترن ) ، ايجاد گسترش انقلاب‌هاى كمونيستى و انقلاب جهانى كارگرى را مورد توجه قرار داده بودند . پس از پيروزى بلشويك‌ها حمايت از هواداران ايرانى آنان بيشتر مورد توجه قرار گرفت . در خرداد 1300 / ژوئن 1921 پس از جلسه مشترك دبيران گروههاى حزبى ايران ، درباره تربيت افراد جديد و تجديد سازمان بحث و بررسى شد ، سپس سى نفر از بلشويك‌هاى ايرانى براى گذراندن دوره‌هاى آموزشى لازم به مدرسه حزبى باكو اعزام شدند . هواداران ايرانى بلشويك‌ها در جريان جنگ‌هاى داخلى 1918 - 1921 در كنار همقطاران روسى خود به نبرد با روس‌هاى سفيد و ضد انقلابيون داخلى و خارجى پرداختند . مواضع انقلابى پس از كسب قدرت در روسيه سبب افزايش اميدوارى ايرانىها به دگرگونى در سياست خارجى اين كشور و كمك آنان براى رهايى ايران از سلطه بريتانيا گرديد . بلشويك‌ها كليه قراردادهاى استعمارى زمان تزارها را لغو كردند . به اين ترتيب ، دولت جديد روسيه ارتباط جديدى با ايران براساس احترام متقابل و نفع طرفين مطرح ساخت . در اين دوره كه ايرانيان از ستم‌هاى بيگانگان و ظلم داخلى به جان آمده بودند ، به شدت تحت تأثير اين سياست قرار گرفتند . شعارهاى ظلم‌ستيز بلشويك‌ها گروهى از ملىگرايان ايرانى را نيز جلب كرده بود . بلشويك‌ها كه از توسعه انقلاب در اروپا نااميد شده بودند ، در پى عدم موفقيت جنبش كمونيستى در اروپا ، گسترش انقلاب در شرق را مورد توجه قرار دادند و ايران يكى از مستعدترين كشورها ارزيابى شده بود . بلشويك‌ها با برپايى كنفرانس « ملل شرق » در باكو كوشيدند تا برابر فشارهاى اروپايىها ، متحدان جديدى از ميان مردم محروم و ستمديده براى خود به دست آورند . پس از پيروزى بلشويك‌ها در نواحى شمالى ايران ، نيروهاى هوادار آلمان فعاليت خود را شدت بخشيدند . ايران اساسا براى توسعه جنبش انقلابى شرايط مساعدى داشت . پس از جنبش مشروطه ، نظم سياسى در برابر فشارهاى وارده بسيار آسيب‌پذير شده بود . با وجود پايان يافتن جنگ جهانى اول هنوز در نقاط مختلف ايران بيگانگان حضور و فعاليت داشتند . احساسيت ضد انگليسى سبب بهره‌گيرى بلشويك‌ها از فرصت‌هاى بهتر براى تبليغات به نفع خود شد . بلشويك‌ها براى توسعه انقلاب در شرق لنين ضرورت اتحاد موقت با نهضت‌هاى ملى در شرق را مطرح كرد . به اين ترتيب كمونيست‌هاى ايرانى نيز از سوى مركزيت سياسى كمونيسم مجوز فعاليت دريافت كردند . بر اين اساس ، فعاليت بلشويك‌هاى ايرانى كه در نهضت جنگل در كنار ميرزا كوچك خان جنگلى فعاليت مىكردند ، مورد تأييد دولت روسيه قرار گرفت . بلشويك‌هاى ايرانى كه با ميرزا كوچك خان همكارى مىكردند ، قبلا در باكو فعال بودند . آنها به بلشويك‌ها قول داده بودند كه در صورت برخوردارى از حمايت آنان ، در جنگ با روس‌هاى سفيد و بيگانگان به آنها كمك كنند . اولين تجربه مداخله نظامى روسيه در نهضت جنگل بود . اين نهضت كه ابتدا جنبه ضد انگليسى داشت ، با ورود نيروهاى نظامى بلشويك و ارتش سرخ ، استحكام بيشتر يافت . ايران يك كشور سرمايه‌دارى است كه در شرايط انقلاب سوسياليستى قرار گرفته است . آنها در شهرهاى گيلان به مصادره اموال مردم و تلاش براى محو باورهاى مذهبى دست زدند . اين اقدامات در شرايطى صورت مىگرفت كه در نخستين مذاكرات ميرزا كوچك خان و بلشويك‌ها عدم اجراى اصول كمونيست مورد تأكيد او قرار گرفته بود . اين تندروى بلشويك‌هاى ايرانى بعدها از سوى رهبران اتحاد شوروى نيز مورد انتقاد قرار گرفت ولى رهبران روسيه در 1300 ش / 1921 به توسعه روابط بازرگانى با ايران تمايل داشتند . آندره روتشتين ، سفير روسيه در تهران ، به صراحت خواستار قطع عمليات انقلابى از سوى ميرزا كوچك خان شده بود . به‌طور كلى ، بلشويك‌ها با طرح شعارهاى ظلم‌ستيز ، در جهان اسلام و تأثير در حركت‌هاى استقلال‌طلبانه و ضد ستم ، جهت‌گيرىهاى آنان را تحت نفوذ خود قرار دادند . اين روند در آسياى مركزى و قفقاز بيشترين شدت را داشت . ( استالينيسم و حزب توده ايران ، ص 214 ؛ سردار جنگل 243 - 244 ؛ تاريخ جنبش كمونيست در ايران ، ص 35 - 42 ، رقابت شوروى و انگليس در ايران ، ص 44 - 45 ؛ دانشنامه جهان اسلام ، ج 4 ، ص 611 - 614 ) . ( 2 ) . Minute by Chrchill , 20 March 1922 . Fo / 371 / 7803 / 3067 . ( 3 ) . تلگراف وزير جنگ به امير لشكر جنوب ، 29 / 12 / 1300 ، اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، س 1300 ، پ 97 ، ص 22 . ( 4 ) . تلگراف امير لشكر جنوب به وزير جنگ ، 29 / 12 / 1300 ، اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، س 1300 ، پ 97 ، ص 12 . ( 5 ) . دستور رضا خان كه در حاشيه سند فوق الذكر آمده است .