حسن فراهانى
509
روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )
وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 45 ، پ 1 ، ص 6 .
--> ( 12 ) . تلگراف امير لشكر شمال غرب به رئيس اركان حرب كل قشون ، 29 / 10 / 1300 ، اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، س 1300 ، پ 97 ، ص 71 . ( 13 ) . اسماعيل اميرفضلى : سرلشكر اسماعيل اميرفضلى در سال 1253 ش ، در تهران يا بنابر قولى در ايروان به دنيا آمد و خاندان وى در سال 1897 م ، از قفقاز به تهران مهاجرت كردند . اميرفضلى در سال 1899 م ، در بريگاد قزاق نامنويسى كرد و در سال 1920 م ، پس از طى مراحل مختلف به درجهء سرهنگى رسيد . او از دوستان رضا شاه بود و در كودتاى 1299 ش ، از همراهان وى بود . در سال 1300 ش ، به درجه سرلشكرى رسيد و به سمت فرماندهى نيروهاى نظامى در آذربايجان منصوب گشت . در سال 1301 ش ، فرماندار نظامى آذربايجان شد . اميرفضلى در سال 1303 ش ، به تهران احضار شد و به سمت رياست بازرسى امور مالى ارتش رسيد . در سال 1315 ش ، تا 1318 ش ، كفيل وزارت جنگ بود . وى سرانجام در سال 1332 درگذشت . ( آينده ؛ سال 1367 ، شماره 8 - 6 ، ص 427 ) . ( 14 ) . اقبال السلطنه ماكوئى : مرتضى قلى خان فرزند تيمور خان ، ملقب به اقبال السلطنه در سال 1243 ش ، به دنيا آمد . پس از فوت پدر ، در سال 1312 ق ، زمام امور حكومت ماكو را در دست گرفت و حكمران و سرحددار ايران در غرب و رئيس ايلات بيات ماكو بود . او قبل از اعلان مشروطيت ، از افتتاح انجمن ماكو به بهانه خدشهدار شدن امنيت منطقه ، جلوگيرى كرد . با اين حال انجمن ماكو ، با تلاش سالار مكرم ، خواهرزاده اقبال السلطنه تأسيس شد . وى در زمان مشروطيت به مخالفت با آن برخاست ولى با مقاومت مشروطهخواهان به قفقاز رفت و با نيرويى كه در قفقاز فراهم كرد ، به هنگام محاصرهء تبريز توسط عين الدوله ، به يارى وى شتافت و مشروطهخواهان را سركوب كرد و تا كودتاى 1299 ش ، قدرتمندترين خان آذربايجان بود . هنگامى كه سرلشكر عبد اللّه طهماسبى به فرماندهى لشكر آذربايجان منصوب شد يكى از برنامههاى اصلى وى از بين بردن اقبال السلطنه بود و به هر ترتيبى كه بود اقبال السلطنه را با خود به تبريز آورد و زندانى كرد و افسرى را به حكومت ماكو برگزيد . سرانجام پس از دستگيرى و توقيف اموال ، وى در زندان تبريز مسموم شد و درگذشت . وى به هنگام مرگ 60 سال سن داشت . ( رجال آذربايجان در عصر مشروطيت ، ص 21 - 20 ؛ شرح زندگانى من ، ج 3 ، ص 577 ؛ تاريخ بيست ساله ايران ، ج 2 ، ص 87 ؛ تاريخ ماكو ، ص 110 و 113 ) . ( 15 ) . شهرستان خوى يكى از شهرهاى شمالغربى ايران است كه در 777 كيلومترى شمالغربى تهران و 149 كيلومترى تبريز واقع شده است . شهر خوى بوسيله دو راه شوسه از طريق جلفا با جمهورى آذربايجان و ديگرى در بازرگان با كشور تركيه ارتباط دارد . ( 16 ) . ماكو در 909 كيلومترى شمالغربى تهران و 275 كيلومترى شمالغربى اروميه واقع شده و آب و هوايى كوهستانى دارد . ( 17 ) . تلگراف امير لشكر شمال غرب به رئيس اركان حرب كل قشون ، 29 / 10 / 1300 ، اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، س 1300 ، پ 97 ، ص 70 . ( 18 ) . تلگراف دبير الوزاره به كارگزارى آذربايجان ، 29 / 10 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 45 ، پ 1 ، ص 5 .