سودى نداشت و مخاصمه ادامه يافت . گرفتارى آسوريان در اوان جنگ بين الملل اول شدت گرفت . آسوريان ساكن عثمانى كه پس از قتل عام ارمنيان به دست تركان عثمانى هيچ اعتمادى به آن دولت نداشتند ، با روس‌هاى تزارى متحد شده و با عثمانيان به جنگ برخاستند . هنگامى كه روس‌ها اروميه را تصرف كردند و در خاك عثمانى پيش رفتند ، آسوريان كردستان با اميد فراوان به آنان پيوستند . از آن‌سو ، قبايل كرد كه از جانب عثمانى تقويت مىشدند به آنان حمله آوردند . آسوريان پس از كوشش و پايدارى بسيارى مجبور به عقب‌نشينى شدند و دهها هزار تن از آنان سرزمين خود را رها كرده ، به شهرهاى خوى ، سلماس و اروميه روى آوردند . اما در اين زمان غرب و شمال ايران عملا ميدان جنگ بود و آسوريان در پناه روس‌ها قرار گرفتند . پس از انقلاب روسيه ، ارتش تزارى از هم پاشيده شد ، اما هنوز چند تن از افسران روسى به سازماندهى و تعليم نيروهاى آسورى ادامه مىدادند . آسوريان به ناچار تحت حمايت انگلستان قرار گرفتند ، ولى توان مقاومت در برابر نيروهاى متحد ترك و كرد را نداشتند و در سال 1336 ق / 1918 م در اروميه محاصره شدند و حدود 000 / 10 تا 000 / 15 تن از آنان به قتل رسيدند ، ولى سرانجام حدود هفتاد هزار تن از آنها حلقهء محاصره را شكسته و از اروميه به بيرون گريختند . عده‌ايى از و با و مصائب ديگر هلاك شدند ، گروهى در شهرهاى غربى سكونت گزيدند ولى اكثر آنها به دعوت انگليسيان به بين النهرين رفتند و در اردوگاه‌هايى كه در « بعقوبه » ، نزديك بغداد براى آنان ساخته شده بود ، اقامت يافتند . اما از حدود 50 هزار آسورى كه در « بعقوبه » ساكن شدند . بيمارى طاعون بيش از 10 هزار تن را هلاك كرد . پس از آن ميان آسوريان ساكن در عراق دودستگى افتاد : گروهى دنبال فرماندهى نظامى ، « مارشال آقاپطرس » را گرفتند و گروهى از رهبرى مذهبى پيروى كردند . آسوريان جنگجو با حمايت انگلستان براى تصرف كردستان عراق شروع به اقدام كردند و بعضى نواحى را به تصرف خود درآوردند ، ولى به زودى واپس نشستند . خواست آسوريان در حقيقت بازگشت به سرزمينى كه خود آن را سرزمين اجدادى مىخواندند و تشكيل دولتى مستقل در آنجا بود . « پطرس » با حمايت انگليس در كنفرانس لوزان شركت كرد و خواستار تشكيل كشور مستقلى شد كه از حدود موصل تا كردستان تركيه در شمال و اروميه در مشرق را دربر مىگرفت . « پطرس » از كنفرانس لوزان دست‌خالى برگشت ، ولى جامعهء ملل در 1344 ق / 1925 م ، قبول كرد كه منطقه شمالى موصل ، مسكن آسوريان باشد و در آنجا خودمختارى داشته باشند . آسوريان براى تصرف اين سرزمين به نبرد برخاستند كه البته بىنتيجه ماند . پس از آن‌كه انگلستان استقلال عراق را پذيرفت ، وضعيت آسوريان بسيار سخت شد . انگليسيان حمايت آسورىها را رها كردند و دولت مركزى عراق به سركوب آنان پرداخت . يك بار در روستاى « سميل » چند هزار تن از مردم بىدفاع آسورى قتل عام شدند . آسوريان در اثر اين وقايع مجددا به ايران و مساكن قديم خود در غرب درياچه اروميه كوچ كردند و گروهى نيز به اروپا و آمريكا مهاجرت كردند ولى هسته مركزى آسوريان هنوز در ايران قرار دارد و آسوريان در ايران در امنيت و آسودگى زندگى مىكنند و در مجلس شوراى اسلامى نيز نماينده خاص خود را دارند . ( تاريخ مختصر احزاب سياسى ، ج 1 ، ص 279 ؛ تاريخ آشور ، ص 310 ، 311 ؛ حقوق پايمال‌شدهء آسوريها به دست دولت بريتانيا ، ص 87 ، 108 ، 128 ، 129 ؛ تاريخ ايران ، ج 2 ، ص 692 ، 963 و 616 ؛ ماير ، ذيل واژه كليساى آسورى ؛ تاريخ كليساى مسيح ، ص 180 ؛ كرد و كردستان ، ص 22 و 23 ؛ قتل عام آشوريان ، ص 8 ، 139 ، 16 ، 25 ؛ ( Christians in Persia , P . 10 .

--> ( 3 ) . تلگراف مفتح المك از بغداد به وزارت خارجه ، 3 / 10 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 39 ، پ 7 ، ص 35 . ( 4 ) . هودان : منطقه‌اى مرزى در روسيه آن زمان كه اكنون جزئى از كشور جمهورى تركمنستان مىباشد . ( 5 ) . گزارش از باجگيران به وزارت داخله ، 2 / 10 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 62 ، پ 12 ، ص 7 . ( 6 ) . نامه سفارت ايران در واشنگتن به وزارت خارجه ، 3 / 10 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 23 ، پ 2 ، ص 161 . ( 7 ) . روزنامه ايران ، 3 / 10 / 1300 ، ص 1 . ( 8 ) . روزنامه ايران ، 4 / 10 / 1300 ، ص 3 . ( 9 ) . تلگراف حسين خزاعى به وزير جنگ ، 3 / 10 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ايران ، س 1300 ، ك 1 / 15 ، پ 17 ، ص 56 .