سه‌شنبه 30 آبان 1300 / 22 نوامبر 1921 / 21 ربيع الاول 1340 * تصويب اعطاى امتياز نفت شمال به كمپانى آمريكايى امروز قانون اعطاى امتياز 1 معادن نفت شمال به كمپانى استاندارد اويل آمريكايى در پنج ماده 2 در مجلس شوراى ملى به تصويب رسيد . 3 * اعزام نيروى كمكى به اردوى نظاميان دويست نفر از قواى اعزامى از تبريز با اتومبيل وارد بندر شرفخانه شده و به طرف محل اردوى نظاميان حركت كردند . همچنين برخى از لوازمات مورد نياز اردو با اتومبيل به شرفخانه فرستاده شد . 4 * جنگ بين نيروهاى دولتى و اكراد در نزديكى مياندوآب براساس گزارش رسيده از « مياندوآب » ، اكراد در منطقه « گرده‌رش » واقع در يك و نيم فرسخى مياندوآب با نيروهاى دولتى مشغول جنگ شدند . 5 * انحلال دو اداره در وزارت ماليه به دستور مصدق السلطنه وزير ماليه ، اداره خزانه‌دارى كل تعطيل و منحل گرديد و فقط دايرهء صندوق داير بود . همچنين ادارهء محاكمات وزارت ماليه ، موقتا تعطيل شد تا در آينده تصميمى در مورد آن اتخاذ شود . انحلال و تعطيل دو اداره فوق به كليهء اعضا و كاركنان آنها ابلاغ شد . 6 * انتصابات جديد در وزارت ماليه به حكم وزارت ماليه ، « كمال الوزاره » به سمت رياست ادارهء ماليات غيرمستقيم و آقا ميرزا حبيب اللّه خان علىآبادى به سمت رياست ادارهء ماليات مستقيم منصوب شدند . 7

--> ( 1 ) . اولين فرمان اعطاى امتياز در زمينه نفت شمال در بهمن 1274 به امضاى ناصر الدين شاه رسيد . به موجب اين فرمان اجازهء استخراج نفت در محال ثلاثه تنكابن ، كجور و كلارستاق ( مازندران ) به محمد ولى خان تنكابنى واگذار گرديد . در ششم بهمن 1294 ، قراردادى 99 ساله ميان محمد ولى خان تنكابنى و خوشتاريا كه اصلا گرجى بود و تابعيت روسى داشت منعقد گرديد . در اين قرارداد تمام حقوق محمد ولى خان تنكابنى به خوشتاريا انتقال يافت . از آنجا كه اين امتياز در غياب مجلس شوراى ملى و تحت فشار دولت تزارى روس واگذار شده بود ، با روى كار آمدن كابينهء صمصام السلطنه لغو گرديد . متعاقب انقلاب اكتبر 1917 روسيه و صدور بيانيه معروف دولت بلشويكى مبنى بر الغاى كليه قراردادهاى استعمارى تزارها با ايران ، خوشتاريا راهى اروپا شد و امتياز خود را در مقابل يكصد هزار ليره به انگليس‌ها واگذار كرد . مدتى بعد شركت نفت انگليس و ايران شركتى جانبى به نام « شركت نفت شمال ايران » با سرمايه سه ميليون ليره تشكيل داد و در لندن به ثبت رساند ولى دولت ايران كه به دليل تصويب نشدن امتياز خوشتاريا در مجلس شوراى ملى ، آن را غيرقانونى مىدانست ، بطلان اين امتياز را به سفارت روس و ساير سفارتخانه‌ها اعلان كرد . ( نفت شمال ، ص پنج ؛ اسناد وزارتخارجه ، س 1300 ، ك 29 ، پ 1 ، ص 46 ) . ( 2 ) . اين پنج ماده بدين شرح است : « ماده اول : مجلس شوراى ملى واگذاردن امتياز استخراج نفت را در ايالات آذربايجان و خراسان و گيلان و استرآباد و مازندران به كمپانى نفت استاندارد اويل آمريكايى به شرايط ذيل تصويب مىنمايد . ماده دوم : مدت اين امتياز بيش از پنجاه سال نخواهد بود . ماده سوم : حقوق دولت بيشتر از صدى ده كليهء نفت است كه كمپانى از چاهها خارج مىنمايند قبل از آنكه هرگونه خرجى بر آن تعلق گيرد . ماده چهارم : شرايط ديگر اين امتياز از قبيل تسعير سهم دولت در صورتى كه دولت صلاح بداند و طرز تأديهء آن و طرز نظارت دولت ايران در عوائد كمپانى و شرايط ابطال‌كننده امتياز و ساير شرايط لازم براى حفظ حقوق دولت و مملكت را دولت تهيه و پس از توافق نظر با كمپانى مزبور به مجلس شوراى ملى پيشنهاد خواهد نمود . ماده پنجم : كمپانى استاندارد اويل نمىتواند به هيچ‌وجه اين امتياز را به هيچ دولت يا كمپانى يا شخصى انتقال بدهد و همچنين شراكت با سرمايه‌داران ديگر منوط به تصويب مجلس شوراى ملى ايران است . عدم رعايت اين ماده باعث سقوط امتياز از درجه اعتبار خواهد بود . ( اسناد رياست‌جمهورى ، شم ب 1443 و اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 29 ، پ 1 ، ص 46 ) . ( 3 ) . اسناد رياست‌جمهورى ، شم ب 1443 . ( 4 ) . روزنامه ايران ، 3 / 9 / 1300 ، ص 1 . ( 5 ) . همان ، ص 2 . ( 6 ) . روزنامه ايران ، 1 / 9 / 1300 ، ص 2 . ( 7 ) . همان ، ص 2 .