حسن فراهانى

401

روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )

--> ( 1 ) . بعد از انتقال دستگيرشدگان به توپخانه آقايان مدعى العموم ، بدايع‌نگار و چند نفر از صاحب‌منصبان با تشكيل دادگاه براى اين افراد ، محاكمات و بازجويىها را شروع نمودند . اين محاكمات نظامى همه‌روزه در توپخانه ادامه داشت . ( روزنامه خراسان ، 22 / 8 / 1300 ، ص 3 ) . ( 2 ) . قزاق‌ها پس از ورود به شهر مشهد و تحويل گرفتن ادارهء قشونى و نظميه تعدادى افراد از طبقات مختلف را دستگير نمودند ، ابتدا آنان را به ادارهء نظميه برده و سپس به توپخانه منتقل نمودند . اسامى افراد دستگير شده توسط نيروهاى قزاق در شهر مشهد به نقل از روزنامه خراسان مورخ 22 آبان 1300 بدين شرح است : سيد على خان معارف ، ميرزا مصطفى سرائى ، زوّارزاده ، طاهباز با چهار تن از پسرانش ، ميرزا محمد على خان گمرك ، معاون الاياله ، مير مرتضى ، مير مهدى ، بهاء دفتر ، مشهدى عبد اللّه تاجرباشى ، صفدر بيك ، كربلائى نصر اللّه ترك ، غلام دوافروش ، محمدآقا رئيس كميسر ، شيخ احمد بهار ، حاجى ابراهيم ميلانى ، مشهدى حسين ترك جواهرى ، حاج علىآقا حراج‌چى ، معتمد الوزاره رئيس پست ، مشكات نظام ، رضا خان معروف به كلنل ، بديع الملك ، صدر الادبا ، مجد الادبا ، محبعلى قفقازى ، حاجى سيد حسين خرازى ، شيخ حسين ، مترجم السلطان ، محمد رضا ميرزا ، عدل السلطنه ، حاجى محمد حسين مرادى ، محمد مفتش ، خاطر ، جعفرزاده ، على اكبر ايروانى ، على رضا خان ماليه ، مير اصغر ترك معروف به ترول ، اسدآقا تاجر ، ميرزا حسن خان خزانه ، مشهدى ابو القاسم مسقط فروش ، اسد تاجر معروف به دائى ، سيد حسن طبسى ، مشهدى رضا ، عباس قوچانى ، الكساندر آقايان ، رسول خان نصيربكف ، عبد الحميد محسن‌اف ، سيد مهدى خياط ، سيد حسين طباطبائى ، ميرزا محمد على خان اردبيلى ، سيد مهدى خان مفتش ، نور على خان شيبانى معروف به نصرت الممالك ، ميرزا جواد خان منشىباشى كارگزار ، محمد على يراق‌فروش ( روزنامه خراسان ، 22 / 8 / 1300 ، ص 3 ) . ( 3 ) . شيخ احمد بهار در سال 1268 ش ، در شهر مشهد به دنيا آمد . پدرش حاج شيخ محمد كاظم تهرانيان با اينكه مردى عارف‌مسلك و سراينده‌اى توانا بود به كار تجارت مشغول بود و رياست اتحاديه‌هاى بازرگانان خراسان را بر عهده داشت . شيخ احمد بهار ، تحصيلات خود را در شهر مشهد آغاز كرد و مقدمات عربى و فارسى را خدمت استادانى همچون حاج ميرزا محمد باقر مدرس و شيخ عبد الجواد اديب نيشابورى فراگرفت و پس از تكميل تحصيلات به كربلا و نجف رفت و فقه و اصول را آموخت و هنگامى كه به ايران بازگشت روزنامه بهار را تأسيس كرد و به اين مناسبت و هم به سبب خويشاوندى با ملك الشعراى بهار ( كه پسر عمه‌اش بود ) عنوان خويش را از « شيخ احمد تهرانىزاده » به « شيخ احمد بهار » تغيير داد . وى در روزنامه خود بر ضد قرارداد معروف 1919 م ، مقالات تندى مىنوشت و از سياست انگلستان در ايران به شدت انتقاد مىكرد ، و به همين جهت به دستور قوام السلطنه ، والى وقت خراسان ، از ايران تبعيد شد و به ناچار چندى در شهرهاى قفقاز و استانبول به سر آورد . در حوادث مسجد گوهرشاد ، شيخ احمد بهار ، چون با آيت اللّه ميرزا محمد آقازاده روابط بسيار نزديك و دوستانه داشت و چون از نزديكان و معتمدان آيت اللّه حاج آقا حسين قمى به شمار مىرفت ، مورد سوءظن واقع شد و به زندان افتاد ، پس از بيست ماه زندان آزاد گرديد . بعد از شهريور 1320 و سقوط حكومت رضا شاه ، دگرباره روزنامهء بهار را در تهران منتشر ساخت و به مبارزات سياسى خود ادامه داد . وقتى كه قوام السلطنه به نخست‌وزيرى رسيد از وى دعوت كرد كه با دولت همكارى كند . شيخ احمد بهار ، اين دعوت را پذيرفت و در مقام رياست ادارهء اطلاعات و مطبوعات نخست‌وزيرى شروع به‌كار كرد . وى طبع شاعرى نيز داشت و در سال 1336 ش ، در شصت و هشت سالگى در تهران درگذشت . ( واقعهء گوهرشاد ، ص 61 ، 62 ) . ( 4 ) . گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، صص 173 - 174 . ( 5 ) . همان ، ص 172 . ( 6 ) . يادداشت سفارت انگليس به وزارت خارجه ، 12 / 8 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 33 ، پ 25 ، ص 1 . ( 7 ) . مراسله وزارت پست و تلگراف به وزارت خارجه ، 21 / 8 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 33 ، پ 25 ، ص 2 . ( 8 ) . گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، ص 172 . ( 9 ) . همان ، ص 172 .