يكشنبه 7 آبان 1300 / 30 اكتبر 1921 / 28 صفر 1340 * انتصاب نظام السلطنه به سمت والى خراسان روزنامه بهار از انتصاب نظام السلطنه به سمت والى خراسان خبر داد . جمعى از بزرگان و معاريف شهر مشهد با مخابرهء چند تلگراف براى نظام السلطنه ، انتصاب وى را به اين مقام تبريك گفتند . 1 * تشكيل كميسيون براى بررسى حادثه بازار اصفهان عصر امروز ، كميسيونى جهت بررسى حادثه اتفاق افتاده در بازار اصفهان 2 با حضور كارگزار اصفهان ، رئيس عدليه ، رئيس نظميه و رئيس ژاندارمرى اصفهان در محل ساختمان حكومت اصفهان تشكيل شد . از طرف علما نيز چهار نفر نماينده در اين كميسيون حضور يافتند . هدف علما از شركت در اين كميسيون ، بررسى علل اصلى وقوع اين ماجرا بود . همچنين مىخواستند مشخص شود كه چرا پليس در بازار شليك كرده است ولى سايرين اين جلسه را براى استنطاق اشخاص دستگير شده در روز واقعه ، تشكيل داده بودند . ازاين‌رو ، اين كميسيون در نهايت متشنج شده و بدون اينكه به نتيجه‌اى برسد ، پايان يافت . هشت نفر از مظنونين نيز مرخص شده و رفتند و فقط چهار نفر آنها باقى ماندند . 3 * خروج احسان اللّه خان و همراهانش از ايران درحالىكه نيروهاى دولتى از سوى غازيان 4 به انزلى نزديك شده و ورود خود را با شليك صدها گلوله اعلام مىكردند ، احسان اللّه خان و همراهان او كه از روز قبل در بندر انزلى بودند به سوى يك كشتى مسافرى 5 روسى كه در انتظار آنها لنگر انداخته بود حركت كردند . 6 برخى افراد سرشناس كه به همراه احسان اللّه خان عازم شوروى شدند عبارت بودند از : محمد جعفر كنگاورى ، رضا خواجوى ، سيد ابو القاسم ذره ، ابراهيم امينى ، لادبن نورى ، سيد عبد الحسن حسابى ، على اكبر ناصرى ، حسين‌زاده درجزى ، سردار صحيحى ، احمد مسافر معروف به انف ، عبد الحسين معز السلطان ، آشورى و كبريت خان . احسان اللّه خان قبل از سوار شدن به كشتى جملاتى خطاب به تماشاگران ناظر صحنه ادا كرد و گفت : « اى هموطنان ، ما براى آزادى شما آمده بوديم و چون خيانت سرداران مانع از انجام خيالات ما شد اين مأموريت بزرگ را به وقت ديگر و بسيار نزديك موكول مىكنيم ! » 7

--> ( 1 ) . روزنامه بهار ، 7 / 8 / 1300 . ( 2 ) . ن ك خبر 30 / 7 / 1300 . ( 3 ) . تلگراف كارگزار اصفهان به وزارت خارجه ، 9 / 8 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 48 ، پ 9 ، ص 2 . ( 4 ) . غازيان : شهرى متصل به بندر انزلى است . فاصله بين غازيان و بندر انزلى يك كانال طبيعى است كه مرداب را به درياى خزر متصل مىكند . ( 5 ) . البته در كتاب شوروى و جنبش جنگل در صفحه 577 در اين خصوص آورده شده است : امروز لادبن اسفنديارى و چند تن از دوستانش سوار بر دو فروند كشتى جنگى شوروى انزلى را به قصد بادكوبه ترك كردند . ( 6 ) . هنگامى كه كشتى حامل احسان اللّه خان و همراهان او از تيررس دور شده بود قواى دولتى رسيدند و چند تير نيز ، به سوى كشتى شليك كردند . شايد در اين لحظات ناظران صحنه نتوانستند به حقيقت جريان پى ببرند و از توافق‌هاى پشت صحنه اطلاع حاصل نمايند ، اما در سال‌هاى بعد كسانى كه نهضت جنگل را دقيقا مورد بررسى قرار دادند و مدارك و اسناد منتشرشده درباره جنگل ، از جمله خاطرات سرلشكر كوپال را مطالعه كردند در تصنعى بودن اين صحنه ، كمترين ترديدى نمىتوانند به خود راه دهند . فراريان شورشى تا سال 1934 ميلادى به زندگى عادى خود ادامه مىدادند . اغلب آنها از وضع خود ناراضى بودند . از سال 1934 به بعد هنگامى كه استالين دست به تصفيه زد ، اكثريت آنان اعدام يا زندانى شدند . احسان اللّه خان نيز كه در شمار ناراضىها بود ، زندانى شد و به سيبرى تبعيد گرديد . در سال 1939 وى در شرايط سختى در اردوهاى كار اجبارى سيبرى جان سپرد . همسرش كه دختر يكى از مالكان سرشناس و متنفذ لاهيجان بود ، بعد از شهريور 1320 به ايران بازگشت و پس از هفت سال از دنيا رفت . ( كتاب گيلان ، ج 2 ، ص 235 ) . ( 7 ) . كتاب گيلان ، ج 2 ، ص 234 .