* كمبود نان در تهران از ده روز پيش نانوايىهاى تهران بسيار شلوغ شده بود و مردم حتى پس از معطلى فراوان موفق به دريافت نان نمىشدند . 6

--> ( 1 ) . در خصوص اين جنگ گفتنى است : در سربازخانه قوچان مقدار آذوقه لااقل براى مدت يك ماه از هرحيث فراهم و مهمات نيز به قدر كافى موجود بود . اولين كسى كه با قواى اكراد از شيروان به شهر وارد شد و شليك به طرف ژاندارم‌ها را آغاز كرد ؛ همان ميرزا محمود صارم دره‌جزى بود كه عمارت روبه‌روى سربازخانه‌ها را به اختيار خود گرفته بود ! اين جنگ تا ساعت ده و نيم صبح با ضعف و شدت ادامه داشت . صاحب‌منصبانى مانند مير علينقى خان ، كاظمى ، تفرشى ، محمد خان ، آذرخشى و امثال آنها پى به خيانت خائنين برده بودند ، ولى افسوس كه خنجر از پشت به كتف فرورفته بود ! تاج محمد خان كه در واقع پس از شروع جنگ صورت « گرو » را نزد ژاندارم‌ها پيدا كرده بود ، هرچه سعى كرد از سربازخانه خارج شود ، موفق نشد ، زيرا صاحب‌منصبان ژاندارم مانع از خروج او شدند ، بطوريكه معلوم شده بود ، سلطان سيد حسنخان مير فخرائى كه دستورات مخصوصى از تهران براى انهدام ژاندارمرى داشت ، در صدد بود به اتفاق تاج محمد خان ، به بهانهء مذاكرهء صلح با اكراد ، از سربازخانه خارج شود ، از آغاز جنگ نيز تمام همّ اين دو نفر ، در جهت تسليم نفرات مصروف مىشد ! به آنها تذكر داده شده بود كه به قدر كافى آذوقه و مهمات در سربازخانه موجود است ، و به مقتضاى شرافت سربازى بايد مقاومت كرد ، تا از مشهد قواى امدادى برسد . متأسفانه با وجود اين تذكر باز هم اين دو نفر خائن ، زير بار حفظ شرافت نرفته و عدهء ژاندارم‌ها را كه در انبارهاى سمت غربى سربازخانه مشغول دفاع بودند ، به سمت شرقى سربازخانه ، به نام اين‌كه ، قواى كرد از سمت شرقى شديدا حمله مىنمايند انتقال دادند ؟ ! بعدا معلوم شد كه اين انتقال قوا ، از سمت غربى به سمت شرقى طبق نقشهء خائنانه‌اى بوده است ، كه قبلا سلطان مير فخرائى و تاج محمد خان طرح كرده بودند ! با اين ترتيب سمت غربى سربازخانه از قواى ژاندارم تخليه شد ، تا در نتيجه كردها بتوانند با شكافتن ديوار وارد سربازخانه شوند ، بدبختانه نقشهء آنها صورت عمل به خود گرفت . عده‌اى از ژاندارم‌ها كه روى پشت‌بام‌ها مشغول دفاع بودند ، به‌طور ناگهانى متوجه شدند كه كردها وارد سربازخانه شده و تمام راهروها را تصرف كرده‌اند ! در اين موقع تاج محمد خان مىخواست به كردها ملحق شود ولى از طرف سه تن از افراد غيور ژاندارم تهديد به قتل شد و به او گفتند اگر شما به كردها ملحق شويد نتيجه اين خواهد شد كه تمام عدهء ژاندارم حاضر در سربازخانه‌ها به قتل خواهند رسيد ، در اين صورت مرگ شما نيز حتمى است . تاج محمد خان براى حفظ جان خود ، ناگزير به اكراد دستور داد ، از قتل ژاندارم‌ها خوددارى و به خلع سلاح آنها اكتفا شود . پس از اتمام خلع سلاح ! بلافاصله غارت سربازخانه از طرف اكراد شروع شد ، و بيش از دو هزار تفنگ يازده تير و ساير لوازم و مهمات و آنچه آذوقه موجود بود ، به يغما رفت ( كلنل محمد تقى خان پسيان ، ص 333 - 334 ) . ( 2 ) . كلنل محمد تقى خان پسيان ، ص 333 . ( 3 ) . ملاسرا از توابع فومن مىباشد . ( 4 ) . حيدر خان عمو اوغلى در 17 محرم سال 1298 ق ( 1260 ش ) مطابق با 20 دسامبر 1880 م ، در شهر اروميه در خانواده پزشكى از قبيله افشار متولد شد . به همين مناسبت عمو اوغلى به نام حيدر خان افشار نيز ناميده مىشود . پدر حيدر خان ، على اكبر افشار ، تحصيلكرده تهران بود كه در نهضت مشروطيت ايران شركت نمود . پدر حيدر خان عمو اوغلى پس از مدتى به قفقاز مهاجرت كرد و در شهر الكساندر پل اقامت گزيد . پدر حيدر خان كه پزشكى را در مدرسه طب تهران آموخته بود در آن شهر به طبابت پرداخت . حيدر خان در شهر الكساندرپل و سپس در تفليس در رشته برق تحصيل نمود . حيدر خان در اوايل سال 1901 تحت تعقيب پليس تزارى قرار گرفت و ناچار شد موقتا باكو را به قصد اروپا ترك نمايد . حيدر خان در آغاز سال 1282 ش به تهران عزيمت نمود و چند ماهى در بانك استقراضى و اداره راه‌آهن شهر رى و تهران كار كرد . و مدتى نيز در كارخانه برق تهران مشغول به كار شد . ازاين‌رو به حيدر خان برقى معروف گرديد . پس از شكست انقلاب 1905 روسيه حيدر عمو اوغلى مسافرتى به كشورهاى اروپايى از جمله به آلمان و سوئيس نمود . در سال 1907 حيدر خان مجددا به ايران باز مىگردد و فعاليت سياسى خود را در نهضت مشروطيت از سر مىگيرد . حيدر خان در سال 1912 مجددا به اروپا مسافرت مىكند . حيدر خان عمو اوغلى پس از انقلاب اكتبر به روسيه بازگشت . حيدر خان در سال 1919 به دعوت ولاديمير ايليچ لنين از طرف حزب عدالت براى شركت در كنگره بين المللى سوم كمونيستى به پطروگراد دعوت شد و بعدا به نمايندگى ايران در تركيب هيئت اجرائيه كمينترن وارد مىگردد . حيدر خان در سپتامبر 1920 در كنگره خلق‌هاى شرق كه به ابتكار كمينترن در باكو تشكيل شده بود شركت كرد و رياست هيئت نمايندگى ايران را داشت . حيدر خان در جنبش جنگل نيز نقش مؤثرى ايفا كرد و از همكاران ميرزا كوچك خان بود سرانجام حيدر خان در صبح اول اكتبر 1921 در نزديكى رشت توسط تفنگچيان حسن خان كيش‌دره‌اى محاصره و به قتل رسيد . ( اسناد و خاطره‌هاى حيدر خان عمو اوغلى ، ص 169 - 187 ) . ( 5 ) . حيدر عمو اوغلى در گذر از طوفان‌ها ، ص 342 . ( 6 ) . روزنامه اتحاد 7 / 7 / 1300 ، ص 3 .