امور خارجه اطلاع داد در خصوص استرداد خانه و انبار و اموال متعلق به ايرانيان اقدام شده ، ولى هيچ نتيجه‌اى نداشته است . زيرا حكومت شوروى حتى براى اتباع خود نيز حق مالكيت قائل نيست و به‌طور طبيعى چنين حقى را به اتباع ايرانى هم نخواهد داد . اما اتباع ايرانى بنا به عهدنامه مودت ايران و شوروى حق مطالبه خسارات را خواهند داشت . 8 * انتشار بيانيه‌اى عليه شجاع الملك كلنل محمد تقى خان بيانيه‌اى بر ضد شجاع الملك انتشار داد و او را شديدا مورد انتقاد قرار داد . 9

--> ( 1 ) . مراسله رضا خان به هيئت دولت ، 15 / 6 / 1300 ، اسناد رياست‌جمهورى ، ش ب 4 / . ( 2 ) . مراسله حسين علاء به وزارت خارجه ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 47 ، پ 48 صص 21 - 19 . ( 3 ) . Curzon note to soviet government , 7 sept . 1921 , Curzon Papers , F 112 / 236 . ( 4 ) . Minute by Crow , 7 Sept . 1921 , Fo 371 / 6415 / 9920 ( 5 ) . lmperial BanK to Fo , 8 Sept . 1921 , Fo 371 / 6415 / 10294 ( 6 ) . مراسله محمد طباطبايى مدير روزنامه خراسان به مؤتمن الملك ، 15 / 6 / 1300 ، اسناد مجلس ، دوره 4 ، ك 32 ، ج 1 / 17 ، پ 2 . ( 7 ) . على قلى خان انصارى ( مشاور الممالك ) فرزند ميرزا حسن خان نايب الوزاره در سال 1286 ق در تهران متولد شد . على قلى در كودكى همراه پدرش به قفقازيه رفت و دوران كودكى و نوجوانى را در آن‌جا گذرانيد و تحصيلات جديد و قديم را در آن‌جا انجام داد و مدتى در مدرسه ژزوئيت‌هاى كاتوليك در طرابوزان درس خواند و زبان‌هاى روسى و فرانسه را به‌طور كامل فراگرفت . ادبيات فارسى و عربى و حسن خط را نيز نزد معلمين خصوصى آموخت . پس از بازگشت از سفر قفقازيه در 1305 ق ، به استخدام در وزارت امور خارجه درآمد و منشى اداره تحريرات عثمانى شد . پس از دو سال خدمت در آن اداره ، به نيابت كنسولگرى حاجى طرخان منصوب گرديد . سپس به ايران احضار و با سمت مترجم درجه اول و مديريت تحريرات اداره دول غيرهمجوار برگزيده گرديد و در اين سمت در زمره مترجمين ناصر الدين شاه قرار گرفت . در سال 1274 ش ، هيئتى به رياست شاهزاده عباس ميرزا ملك‌آرا براى تبريك تاجگذارى نيكلاى دوم امپراطور روسيه عازم آن كشور گرديد . على قلى خان در آن هيئت ، وظيفه مترجمى زبان فرانسه و روسى را بر عهده داشت . پس از بازگشت از روسيه چندى در وزارت امور خارجه مشاغلى را متصدى شد تا به رياست تذكره خراسان منصوب و به مشهد رفت و چندى هم مفتش تذكره خراسان و حدود افغانستان بود . در سال 1322 ق ، با سمت نيابت اول سفارت ايران در پطرزبورگ به روسيه رفت و پس از مدت كوتاهى به مستشارى سفارت منصوب شد و لقب مشاور الممالك گرفت . اين مأموريت قريب 14 سال به طول انجاميد كه در ده سال آخر سمت مستشارى و كاردارى با او بود . مشاور الممالك در 1293 ش ، در دوران نخست‌وزيرى مشير الدوله به تهران احضار و به معاونت وزارت امور خارجه تعيين گرديد و در اين سمت چندى هم كفيل وزارت امور خارجه شد . در سال 1294 ش ، در دولت عبد الحسين ميرزا فرمانفرما براى اولين‌بار به وزارت امور خارجه تعيين گرديد . عمر اين كابينه كوتاه بود و دو ماه بيشتر به طول نينجاميد . در 1296 ش ، كه مستوفى الممالك براى بار چهارم رئيس الوزراء شد ، مشاور الممالك انصارى را در رأس وزارت امور خارجه قرار داد و مدت اين وزارت هم از دو ماه تجاوز نكرد . در 1297 ش ، در كابينه صمصام السلطنه بختيارى وزير امور خارجه شد . اين وزارت چهل روز بيشتر دوام نداشت . سرانجام در مردادماه 1297 در كابينه ميرزا حسن وثوق الدوله به وزارت امور خارجه تعيين گرديد . در دولت وثوق الدوله ، جنگ جهانى اول پايان گرفت و كنفرانس صلح ورساى در پاريس تشكيل گرديد . دولت ايران نيز براى استيفاى خسارات ناشى از جنگ ، هيئتى را به اروپا فرستاد . رياست اين هيئت با مشاور الممالك انصارى وزير امور خارجه بود و اعضاى هيئت عبارت بودند از : ذكاء الملك فروغى رئيس ديوان عالى كشور ، ميرزا حسين خان علاء وزير سابق و انتظام الملك رئيس كابينه وزارت امور خارجه و مسيو آدولف پرنى مستشار وزارت عدليه . روز پانزدهم مردادماه 1298 وثوق الدوله رئيس الوزراء ، كابينه خود را ترميم كرد . در اين ترميم ، نصرت الدوله فيروز از وزارت عدليه به وزارت امور خارجه تغيير سمت پيدا كرد و همراه احمد شاه به اروپا رفت . نصرت الدوله وزير جديد امور خارجه ، احتشام السلطنه سفير ايران در استانبول را بر كنار نمود و براى مشاور الممالك انصارى تقاضاى پذيرش كرد كه بلافاصله مورد قبول واقع شد . مشاور الممالك قريب يك سال سفيركبير ايران در استانبول بود . در شهريورماه 1299 ميرزا حسن خان مشير الدوله ، رئيس الوزراء به على قلى خان مشاور الممالك ، سفيركبير ايران در دولت عثمانى مأموريت فوق العاده داد براى مذاكرات مربوط به عقد قرارداد با دولت جديد التأسيس شوروى عازم مسكو شود . حاصل مجموع مذاكرات و تلاش مشاور الممالك قرارداد 1921 م ، منعقد بين ايران و شوروى بود . اين قرارداد در 26 ماه در 23 آذرماه 1300 ش ، در مجلس شوراى ملى به تصويب رسيد . به موجب اين قرارداد بانك استقراضى روس با نقود و اشيا و محاسبات و اموال منقول و غيرمنقول به ايران واگذار شد و تمام امتيازاتى كه دولت تزارى روسيه و اتباع آن از ايران گرفته بودند از درجه اعتبار ساقط شد . دولت شوروى راه‌هاى شوسه انزلى - تهران ، قزوين و كليه متعلقات آن و همچنين اسكله و وسايل نقليه در راه اروميه و تمام خطوط تلگرافى را به ايران بخشيد و به موجب همين قرارداد ، كاپيتولاسيون لغو گرديد و دولت شوروى از مالكيت قريه زرگنده صرفنظر نموده از تمام مطالبات خود گذشت كرد . اين قرارداد كه از نظر مصالح ايران در آن ايام حائز اهميت خاصى بود با تدبير و تلاش و جديت مشاور الممالك انصارى به امضا رسيد . مشاور الممالك انصارى پس از امضاى قرارداد ايران و شوروى به سمت سفارت كبراى ايران در مسكو تعيين گرديد و اين مأموريت از 1301 تا 1305 ش ، به طول انجاميد . در تيرماه 1305 مستوفى الممالك براى بار ششم به رئيس الوزرايى انتخاب گرديد و در هيئت وزيران خود ، مشاور الممالك انصارى را به سمت وزير امور خارجه تعيين و معرفى نمود . اين كابينه سه بار ترميم شد ولى مشاور الممالك در هرسه كابينه وزير امور خارجه بود . مخبر السلطنه هدايت ، جانشين مستوفى الممالك ، كماكان پست وزارت امور خارجه را به مشاور الممالك تفويض كرد تا اينكه در 12 تيرماه 1307 ش ، براى بار دوم به سفارت كبراى ايران در شوروى تعيين گرديد . آخرين سمت آقاى على قلى انصارى ، وزيرمختارى ايران در لندن بود كه از تيرماه 1310 آغاز شد و در دىماه 1311 پايان گرفت . وى به علت ترك محل خدمت بدون اجازه ، مغضوبا به تهران احضار و پس از چندى بازنشسته شد . تغيير انصارى از سفارت ايران در لندن مقارن با تغيير عبد الحسين تيمورتاش از وزارت دربار بود و طبعا با مسئله نفت ارتباط مستقيم داشت . على قلى خان انصارى در سال 1319 ش ، در تهران درگذشت . ( شرح حال رجال ايران ، ج 3 ، ص 461 - 459 ؛ گنجينه اسناد ، س 1372 ، دفتر اول ، ص 35 و 34 ؛ زندگينامه رجال و مشاهير ايران ، ج 1 ، ص 297 - 299 ؛ زندگىنامه و شرح حال وزراى امور خارجه ، ص 156 - 159 ) . ( 8 ) . تلگراف مشاور الممالك به وزارت خارجه ، 21 / 6 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 15 ، پ 2 ، ص 5 . ( 9 ) . گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، ص 134 .