حسن فراهانى
293
روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )
يكشنبه 29 مرداد 1300 / 21 اوت 1921 / 16 ذى الحجه 1339 * سرقت مواشى اهالى قلعه توسط مرزنشينان روسيه امروز چند نفر از اهالى مرزنشين آستاراى روسيه به قصد سرقت مواشى اهالى قلعه از سرحد روسيه به خاك ايران وارد شدند . در هنگامى كه مشغول جمعآورى مواشى بودند ژاندارمهاى پست مرزى قلعه از قضيه مطلع شده و سه نفر از آنان را جلب نمودند ولى بقيه موفق شدند بگريزند . بلافاصله مجددا بيست نفر تفنگچى از سرحد روسيه به طرف قلعه هجوم آورده و شروع به تيراندازى كردند . در اثر اين اقدام مهاجمين يك نفر از اهالى قلعه مجروح شد . ژاندارمها بقيهء اهالى را وادار به فرار كردند . 1 * اعزام ژاندارمها به تربت جام و باخرز پانصد نفر ژاندارم با دو عراده توپ به فرماندهى سلطان على رضا خان شمشير 2 براى سركوب بربرىها از مشهد به طرف تربت و باخرز حركت كردند . 3 * ميانجىگرى روتشتين براى آشتى بين ميرزا كوچك خان و دولت هيئت دولت امروز به منظور تصميمگيرى در خصوص قضاياى شمال كشور ( گيلان ) تشكيل جلسه داد . رضا خان در اين جلسه ، عمليات نظامى را به عنوان كرد ، ولى ساير وزيران با پيشنهاد وى مخالفت كردند . ظاهرا روتشتين به وزراى مخالف قول داده بود با ميانجىگرى بين ميرزا كوچك خان و حكومت مركزى از اعمال خشونت جلوگيرى نمايند . روتشتين گفته بود : در صورت شروع عمليات عليه ميرزا كوچك خان نگران مداخله نيروهاى آذربايجان شوروى به نفع كوچك خان است . در پايان جلسه ، هيئت دولت تصميم گرفت شروع عمليات عليه ميرزا كوچك خان ، چهارده روز به تعويق افتد تا روتشتين 4 فرصت لازم براى برقرارى صلح داشته باشد . 5
--> ( 1 ) . تلگراف از آستارا به وزير خارجه ، 30 / 5 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 38 ، پ 2 ، ص 3 . ( 2 ) . ماژور عليرضا خان شمشير وزيرى ، پسر موسى خان ميرپنج از صاحبمنصبان ارشد و معروف قزاقخانهء ايران ، و اصولا خانوادهء آنها از ايرانىهاى مهاجر قفقاز مىباشند كه از قفقاز به ايران بازگشته بودند . برادر بزرگ وى كلنل علينقى خان وزيرى استاد موسيقى ايران . ماژور عليرضا خان قسمتى از تحصيلات ابتدائى خود را در شيراز و در موقعى كه پدرش در زمان والىگرى شاهزادهء ظفر السلطنه قاجار ، فرمانده قواى شيراز بود ، به اتمام رسانيده و همين امر باعث مىشد كه بعدها به درجهء افسرى ژاندارمرى برسد و از مدرسهء سوئدىها فارغ التحصيل شد ، او خدمات اوليهء خود را در شيراز و ايالت ( استان ) فارس انجام داد . در جنگ جهانى اول با درجهء كاپيتانى ( سلطانى ) جزو نيروى آزادىخواهان فارس بود و با انگليسها جنگيدند و پس از شكست آلمانها و تصرف فارس به وسيلهء قشون انگليس و قوام شيرازى ، عليرضا خان شمشير جزو افسران اسيرى بود كه در قلعهء كريم خان زند محبوس گرديد ، و بعدا به نيروى روس تزارى تحويل داده شدند ، كه با پاى پياده اين افسران را با يك عده از آزادىخواهان تا قزوين حركت دادند ، و مقرر بود كه در سيبرى روسيه آنها را اعدام نمايند ، و حتى ماژور شمشير جزو افسرانى بود كه قرار شد در قزوين اعدام گردد . ماژور عليرضا خان بعدها با كميتهء حزب دموكرات بعد از فترت همكارى نزديك داشته و در كابينهء سيد ضياء الدين طباطبايى بنا به حكم وى به خراسان فرستاده مىشود . پس از آنكه ماژور شمشير به مشهد وارد شد و با محمد تقى خان پسيان آشنا گرديد تا آخرين لحظه به وى وفادار باقى ماند . ( كلنل محمد تقى خان پسيان ، ص 295 - 297 ) . ( 3 ) . نامهء ميرزا على به سردار نصرت ، 29 / 5 / 1300 ، اسناد موسسه تاريخ معاصر ، شم 510 - 21506 ق . ( 4 ) . زمانى كه دو هفته مهلت درخواستى از طرف روتشتين به منظور برقرارى صلح بين كوچك خان و حكومت مركزى به سرآمد ، وى اعلام كرد در تحقق مقصود يادشده موفق نبوده است . روتشتين همچنين متذكر شد كه چون حكومت ايران از تحويل اسرائيلينكو ( IsraelenKo ) خوددارى مىورزد در آينده كوچكترين قدمى در راه استقرار صلح و آرامش در شمال ايران بر نخواهد داشت . ( جنبش ميرزا كوچك خان بنابر گزارشهاى سفارت انگليس ص 34 ) ( 5 ) . جنبش ميرزا كوچك خان بنابر گزارشهاى سفارت انگليس ، ص 29 .