سرزمين‌هاى « حمايت شده » بريتانيا در شبه‌جزيره عربستان نتازد ، امتيازى در نجد به دشمنان انگليس ندهد ، جانشين خود را از ميان دشمنان آن برنگزيند ، سياست خارجى خود را با انگلستان هماهنگ سازد و در مورد آن با اين كشور به توافق رسيد ؛ و در برابر ، انگلستان هرسال 000 ، 60 ليره به ابن سعود پرداخت كند . اما ديرى نپاييد كه پاره‌اى از مواد اين پيمان شكسته شد . در 1336 ق / 1918 م ، ميان شريف حسين و ابن سعود بر سر واحه خورمه پيكار شد و شريف حسين از آنجا واپس نشست و ابن سعود جنگ خود را براى يكپارچه‌سازى سرزمين‌هاى شبه‌جزيرهء عربستان سرگرفت و بر « حمايت‌شدگان » انگلستان در منطقه ، شكست‌هاى سخت وارد آورد . وهابيان در آغاز رو به سوى شمال نهادند و در برابر امير كوهستان شمّر ، ابن رشيد ، به نبرد ايستادند . در پى جنگى كه يك ماه به درازا كشيد ، بخشى از اين امير نشين و مركز آن « حابل » به نجد پيوست . ابن سعود سپس به جنگ شريف حسين رفت و نيروهاى او در 1337 ق / 1919 م ، ارتش حجاز را در واحه « تربه » در هم شكست و راه را براى پيشروى سعودىها به سوى حجاز هموار ساخت ، اما انگلستان به ابن سعود هشدار داد كه نيروهايش را واپس كشاند . در 1338 ق / 1920 م ، وهابىها سرزمين « عسير » بر كرانه درياى سرخ را اشغال كردند ، اما به سبب دخالت انگلستان از پيوستن آن به خاك خود بازماندند . در نتيجه قراردادى كه به دنبال گفت‌وگوها بسته شد ، عسير تابع نجد گشت ، اما فرمانروايىاش در دست حاكم پيشين آن ، امير حسن ، باقى ماند . در 1342 ق / 1924 م ، كه خلافت عثمانى برافتاد ، شريف حسين با خام‌انديشى و شايد به پشتيبانى انگلستان خود را خليفه كل مسلمانان خواند اما انگلستان بيش از اين خود را نيازمند حمايت از او نمىديد و ابن سعود نيز به اشاره « كميته خلافت اسلامى » هندوستان كه زير نفوذ انگلستان بود ، بر او تاخت . به نظر مىرسد كه انگلستان با قطع كمك‌هاى مالى خود به ابن سعود در حقيقت دست او را براى حمله به شريف حسين باز گذاشته بود . آنچه عزم ابن سعود را بر حمله به حجاز استوارتر ساخت ، اعلام ممنوعيت ورود حاجيان نجد به مكه از سوى شريف حسين بود . اين‌همه موجب گشت كه ابن سعود در ذيقعده 1342 ق / ژوئن 1924 م ، براى مسلمين دنيا پيام فرستد و آنها را از به رسميت شناختن خلافت شريف حسين بازدارد . علماى وهابى و پيران قبايل نجد نيز در همايشى كه ابن سعود برپا كرد ، قطعنامه‌اى درباره حمله به حجاز گذراندند و او در صفر 1343 ق ، سپتامبر 1924 م ، بر شريف حسين تاخت . وهابيان در آغاز طايف را اشغال كردند و چند روز بعد به دروازه‌هاى مكه رسيدند . « حزب ملى حجاز » بر شريف حسين فشار آورد و او را واداشت به سود پسرش على كناره‌گيرى كند ، اما على نيز كه تاب پايدارى در خود نمىديد در ربيع الاول 1343 ق / سپتامبر 1924 م ، مكه را به ابن سعود واگذاشت و چند ماه بعد مدينه و جده نيز به اشغال ابن سعود درآمد ( 1344 ق / 1925 م ) ، او در 22 جمادى الثانى 1344 ق / 7 ژانويه 1926 م ، به عنوان سلطان حجاز و نجد و ملحقات آن بر تخت نشست . يك ماه بعد دولت اتحاد شوروى به عنوان نخستين كشور بزرگ ، دولت ابن سعود را به رسميت شناخت و هيئت نمايندگى سياسى اين كشور براى نخستين بار وارد جده شد . ابن سعود از آن پس متوجه عسير شد و در ربيع الثانى 1345 ق / اكتبر 1926 م ، آنجا را اشغال كرد و امير حسن را از عسير گريزاند جانشين او را واداشت تعهد سپارد كه در پيمان‌هاى مخالف وهابيان وارد نشود ، اما 4 سال بعد او را نيز از ميان برداشت و عسير را رسما به خاك خود ملحق كرد . در اين روزگار كه انگلستان از پشتيبانى خانواده شريف حسين در مقابل سعوديان شانه خالى كرده بود ، براى سيطره بر مناطق ميان مديترانه خليج فارس و حفظ خطوط ارتباطى خود ، طرحى ديگر افكند و كوشيد تا خاندان هاشمى را در بخش‌هاى ديگرى از مناطق عربى تحت نفوذ خود به حكومت بنشاند . ازاين‌رو با تشكيل كشور اردن و حكومت دادن به امير عبد اللّه كوشيد تا بخشى از نجد را به قلمرو او بيفزايد . ابن سعود به مخالفت برخاست و انگلستان از بيم عقيم ماندن طرح خود ، مجبور شد امتياز براى ابن سعود قائل شود . پس پيمانى در 1345 ق / 1927 م ، ميان انگلستان و ابن سعود به امضا رسيد كه طى آن انگلستان استقلال كامل و مطلق ابن سعود را به رسميت مىشناسد و دست او را براى بيرون راندن على پسر شريف حسين از حجاز بازمىگذاشت . ابن سعود در برابر به تشكيل اميرنشين اردن تن در داد و از دشتى كه نجد و سوريه را به يكديگر مىپيوند چشم پوشيد و آن را به اردن شرقى واگذاشت . در عقد اين پيمان كوشش‌هاى « جان فيلبى » كه روابط دوستانه‌اى با ابن سعود داشت و سرانجام عضو شوراى خصوصى او شد ، نقش مهمى بازى كرد . ( دايره المعارف بزرگ اسلامى ، ج 2 ، ص 31 - 32 ) .

--> ( 3 ) . گزارش كنسول ايران در جده ، 8 / 5 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 1 / 16 ، پ 32 ، ص 26 .