حسن فراهانى

219

روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )

به عمل آمد . در پايان آقاى ساعد الملك رئيس تشريفات وزارت امور خارجه از طرف دولت ايران ، به وزيرمختار روسيه تبريك گفت . 8 * آمادگى تجار آمريكايى براى خريد مواد خام صنعتى و كشاورزى ايران تجار آمريكايى طى ملاقات‌ها و مكاتباتى كه با سفارت ايران در واشنگتن داشتند ، آمادگى و تمايل خود را براى خريد مواد خام صنعتى و كشاورزى ( به‌ويژه پنبه ، ابريشم و توتون ) از ايران اعلام كردند . 9 [ تصوير ] نصرت السلطنه * پايان حكومت‌نظامى در تهران حكومت‌نظامى در تهران پايان يافت . محمود انصارى حكمران نظامى تهران اعلام كرد كه از امشب در تهران و شميرانات ، عبور و مرور شبانه تا صبح آزاد است و مأمورين متعرض هيچ‌كس نخواهند شد . 10

--> ( 1 ) . ارباب كيخسرو فرزند شاهرخ در سال 1253 ش ، در كرمان متولد شد . جدّ پدرى او « ملا گشتاسب » منجم مشهور بود . شاهرخ پدر كيخسرو ، آموزگار دبستان‌هاى كرمان بود . كيخسرو تحصيلات مقدماتى را در كرمان به پايان رساند و در سن نه سالگى به تهران آمد و سه سال به ادامه تحصيل پرداخت . سپس به سفارش « مانكجى هاتريا » با برادر كوچكتر خود به بمبئى رهسپار شد و در آن ديار به حمايت و سرپرستى « دينشاه » رئيس انجمن اكابر صاحبان پارسى به تحصيل پرداخت و پس از اتمام تحصيل در حدود سال 1267 ش ، از طرف انجمن اكابر صاحبان پارسى به آموزگارى دبستان كرمان منصوب گرديد . مدتى در كرمان دست به اصلاحات فرهنگى زد و سپس از راه مشهد و عشق‌آباد به روسيه رفت و تقريبا يك سال و اندى در « ادسا » به سربرد و سپس به تهران آمد و جزو مديران ادارهء « ارباب جمشيد » شد . او پس از پيروزى در انتخابات دورهء دوم مجلس شوراى ملى 1288 ش ، به جاى ارباب جمشيد به نمايندگى از طرف زرتشتيان به مجلس راه يافت . در پاييز سال 1301 ارباب كيخسرو به همراه چند نفر از رجال دانشمند ايران جمعيتى به نام انجمن آثار ملى را تأسيس كرد . كيخسرو عضو كميسيونى بود كه از طرف دولت براى رسيدگى به مسئله جواهراتى كه گفته مىشد احمد شاه قاجار با خود برده است تشكيل شد ، كه پس از رسيدگى و تحقيقات معلوم شد كه احمد شاه كوچكترين چيزى از جواهرات سلطنتى را با خود نبرده و اين هياهو براى متزلزل كردن كابينهء مشير الدوله بوده است . ارباب كيخسرو همچنين در زمان تشكيل مجلس مؤسسان 1304 ش ، از طرف زرتشتيان به وكالت رسيد و در آن مجلس نيز عضو هيئت‌رئيسه بود . او در تفكر سياسى خود به سوى آمريكا گرايش نشان مىداد و نزديكى به آمريكا را بهترين راه براى اجراى سياست نه روس و نه انگليس مىدانست . ارباب كيخسرو مدتى نيز رئيس شركت تلفن بود كه اولين قرارداد تهاترى ايران را با سوئد منعقد كرد . وى نمايندهء شخصى رضا شاه در تحويل گرفتن راه‌آهن ايران از آلمانىها و آمريكائىها بود . ارباب كيخسرو شاهرخ سرانجام در 11 تيرماه 1319 هنگامى كه از مجلس عروسى بازمىگشت به‌طور اسرارآميزى كشته شد و بامداد روز بعد ، جسد او را در خيابان كاخ تهران يافتند . ( تاريخ بيست سالهء ايران ، ج 4 ، صص 310 و 311 ؛ اختناق ايران ، صص 72 و 73 ، بازيگران عصر رضا شاهى ، صص 214 و 215 ؛ شرح حال رجال ايران ، ج 3 ، ص 179 ؛ مجله فروهر ش 11 و 12 ، س 1366 ، صص 13 و 14 ؛ فروهر ، س 1369 ، شم 3 و 4 ، ص 5 ، اسنادى از زرتشتيان ، ص 141 به بعد ؛ مجله آينده ، س 1372 ، شم 6 - 4 ، ص 398 ) . ( 2 ) . مراسله نصرت السلطنه به وزارت داخله ، 5 / 4 / 1300 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293006043 . ( 3 ) . مراسله سفارت انگليس به رئيس الوزراء ، 5 / 4 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 3 ، پ 3 ، ص 22 . ( 4 ) . روزنامه تايمز ، 26 ژوئن . 1921 . ( 5 ) . همان . ( 6 ) . بيرق : پرچم . ( 7 ) . منظور از نيروهاى سرخ ، همان نظاميان ارتش روسيه شوروى هستند . ( م ) . ( 8 ) . روزنامه ايران ، 6 / 4 / 1300 ، ص 1 . ( 9 ) . اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 2 ، پ 1 . ( 10 ) . روزنامه ايران ، 5 / 4 / 1300 ، ص 1 .