حسن فراهانى

175

روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )

* الحاق اداره قشونى بروجرد به اداره ژاندارمرى طبق دستور صادره از تهران ، اداره قشونى بروجرد ضميمه اداره ژاندارمرى گرديد و از امروز كار تحويل آن آغاز شد . 13 [ تصوير ] حسينقلى خان نواب

--> ( 1 ) . مراسله اخبار ولايات به وزارت داخله ، 2 / 3 / 1300 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293004589 . ( 2 ) . خواف در جنوب‌شرقى شهرستان تربت‌حيدريه واقع شده و از شمال و شرق به طيبات و قسمتى از مرز ايران و افغانستان و از شمال و غرب به قاين محدود است . ( 3 ) . تلگراف ارسالى از خواف به وزارت خارجه ، 3 / 3 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 44 ، پ 2 ، ص 10 . ( 4 ) . كرور نام شماره‌اى است . ، كرور ايران پانصد هزار است . نصف ميليون و كرور هندى 20 كرور ايران است . عدد بسيار زياد . ( 5 ) . روزنامه ايران ، 2 / 3 / 1300 ، ص 2 . ( 6 ) . مراسله اخبار ولايات به وزارت داخله ، 2 / 3 / 1300 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293004589 . ( 7 ) . بعضى افراد پليس جنوب به صورت علنى در سطح شهر روزه‌خوارى مىكردند ، ازاين‌رو از طرف اداره نظميه ، چند نفر سوار مأمور جلوگيرى از روزه‌خوارى در معابر شدند كه همين موضوع باعث درگيرى ميان افراد پليس جنوب و مأمورين نظميه شده بود . ( اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 46 ، پ 5 ، ص 131 ) . ( 8 ) . تلگراف كارگزارى اصفهان به وزير خارجه ، 4 / 3 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 46 ، پ 5 ، ص 128 . ( 9 ) . Norman to Curzon , 23 May 1921 , Fo 371 / 6405 / 8862 . . ( 10 ) . 28 May 1921 , Fo 371 / 6435 . ( 11 ) . حسينقلى خان نواب ، فرزند جعفر قلى خان مازندرانى ( دبير خاقان ) ، در سال 1286 ق ، در شيراز متولد شد . پدرش مالك و از خاندان بدايع‌نگار تهران بود . تحصيلاتش را در هند و لندن و پاريس به پايان رسانيد . در سال 1300 ق ، به ايران بازگشت و در مشاغل وابسته به دستگاه انگليسىها خدمت نمود . وى در تأسيس بانك شرقى انگليس همكارى داشت و مدير ايرانى اين بانك بود و مدتى نيز ، عضو اداره انحصار دخانيات ( رژى ) بود . در سال 1307 ق ، براى حل اختلاف ايران و انگليس بر سر مسئله لاتارى به لندن اعزام شد . او از سال 1308 ق ، تا سلطنت مظفر الدين شاه نايب و مترجم اول سفارت ايران در لندن بود . پس از بازگشت به ايران در وزارت خارجه به خدمت مشغول شد و به سمت مدير اداره دول غيرهمجوار در وزارت خارجه در زمان وزارت محمد على خان علاء السلطنه منصوب شد . در سال 1320 ق ، بر اثر فشار دولت به‌طور اجبارى به پاريس سفر كرد . او در حوادث مشروطه نقش فعالى ايفا كرد و در سال 1324 ق ، در مجلس اول نماينده تهران شد . در سال 1325 ق ، از بنيانگذاران « لژ بيدارى ايران بود » . او در دوره دوم مجلس در سال 1327 ق ، نيز از تهران نماينده بود كه البته به نظر برخى ، مردم او را انتخاب نكرده بودند . نواب در مبارزه با محمد على شاه نقش موثر داشت و در زمان فتح تهران و خلع محمد على شاه در كنار افرادى چون محمد ولى خان تنكابنى ، سردار اسعد بختيارى ، سيد حسن تقىزاده ، حسن وثوق الدوله و . . . عضو كميته هيئت‌مديره تهران شد . در سال 1328 ق ، در كابينه مستوفى الممالك ، نواب وزير امور خارجه شد ولى به دليل فشار روس‌ها و احيانا انگليس‌ها چند ماه بعد استعفا داد . در سال 1333 ق ، به ايران بازگشت و با آغاز جنگ جهانى اول وزيرمختار دولت ايران در برلين شد . در سال 1336 ق ، توسط دموكرات‌ها به وكالت مجلس برگزيده شد ولى به تهران نيامد و در برلين و در همان سمت باقى ماند . تاريخ فوت او در كتاب اعزام محصل به خارج از كشور در دوره قاجاريه سال 1314 ش ، ذكر شده است . ( اعزام محصل به خارج از كشور ص 467 ؛ رجال وزارت خارجه ص 162 ؛ رجال عصر مشروطيت ج 1 ص 122 ؛ شرح حال رجال ايران ج 1 ، ص 457 ؛ ظهور و سقوط سلطنت پهلوى ، ج 2 ، ص 157 ؛ روزنامه ايران 16 / 8 / 1374 ، ص 11 ؛ مجله يغما ، س 1331 ، شم 5 ، ص 219 ) . ( 12 ) . مراسله سفارت ايران در آلمان به وزارت خارجه ، 2 / 3 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 4 ، پ 11 ، ص 3 . ( 13 ) . روزنامه ايران ، 2 / 3 / 1300 ، ص 2 .