شنبه 31 ارديبهشت 1300 / 21 مى 1921 / 13 رمضان 1339 * انتصاب سرتيپ انصارى به رياست حكومت‌نظامى تهران پس از انتصاب كلنل كاظم خان سياح به رياست اركان حرب اداره قزاقخانه ، محمود خان انصارى سرتيپ ادارهء قزاقخانه به سمت حكومت‌نظامى تهران منصوب شد . وى از بعد از ظهر امروز در ادارهء ايالتى حضور يافت و كار خود را آغاز كرد . وزير جنگ نيز با حضور در اداره ايالتى دستورات لازم را به وى داد . 1 * مذاكره سران جنگل با فرماندهان ارتش روسيه نخستين دور مذاكرات سران جنگل با فرماندهان ارتش روسيه ، در انزلى برگزار شد . 2 * خروج روس‌ها از جنوب رشت روسها جنوب شهر رشت را تخليه كردند . 3 * اعزام زبردست خان به تاشكند ساعت پنج صبح امروز زبردست خان ، عبد القدير خان ( عبد القدير آزاد ) 4 و هاشم آقا با پنج نفر مستحفظ از عشق‌آباد به تاشكند اعزام شدند . انتقال زبردست خان به درخواست مقامات تاشكند از عشق‌آباد صورت گرفت . 5 * حمايت روس‌ها از متمردين ايرانى روس‌ها استرداد اموالى را كه زبردست خان و همراهانش غارت كرده بودند ، به تحقيقات كميسيون نمايندگان طرفين موكول نمودند . معتصم السلطنه ضمن اعلام اين خبر ، به تهران اظهار داشت : اين موضوع نشان‌دهندهء حمايت روس‌ها نسبت به متمردين دولت ايران مىباشد . 6

--> ( 1 ) . روزنامه ايران ، 1 / 3 / 1300 ، ص 1 . ( 2 ) . سردار جنگل ، ص 243 . ( 3 ) . جنبش ميرزا كوچك خان بنابر گزارش‌هاى سفارت انگليس ، ص 10 . ( 4 ) . عبد القدير آزاد كه به عبد القدير سبزوارى و خراسانى نيز معروف است ، فرزند ملاجان محمد ، از اعقاب ملا هادى سبزوارى بود . وى تحصيلات حوزوى را تا كتاب شرايع در زادگاهش آموخت و پس از تأسيس مدارس جديد ، علاوه‌بر علوم دينى ، حساب و زبان فرانسه را نيز ، در همان‌جا فراگرفت . پس از اتمام تحصيلات ، در ادارهء پست شهر مشهد ، استخدام و چندى بعد ، مأمور انجام خدمت در اداره پست تربت حيدريه شد . ديرى نگذشت كه تصدى آن اداره ، به وى واگذار شد . امضاى قرارداد 1919 م / 1298 ش ، بين وثوق الدوله و سرپرسى كاكس ، سفير انگليس در ايران ، با موجى از مخالفت‌هاى داخلى و خارجى روبرو شد . آزاد نيز ، با تأسيس كميته‌اى هفت نفره در مشهد ، با نام « حاميان مستضعفين » ، به جمع معترضان پيوست . اين كميته با انتشار شب‌نامه‌هايى در مشهد ، به انتقاد از اين قرارداد پرداخت . ليكن فعاليت آنها با دستگيرى اعضاى كميته متوقف ماند و آزاد متهم و مقصر اصلى شناخته شد و به اين سبب هشت ماه در زندان ماند . پس از آزادى از زندان ، وى حزب كوچكى ، به نام طرفداران قانون اساسى ، در مشهد تأسيس كرد و به مخالفت با كارهاى ميرزا احمد خان قوام السلطنه ، حاكم خراسان ، پرداخت . آزاد در مقام رهبرى اين حزب و به منظور ايستادگى در مقابل قوام ، تلاش كرد تا موافقانى در ميان رؤساى طوايف بيابد . در اين ميان ، زبردست خان ، از خوانين درگز كه با قوام دشمنى داشت ، همراه تنى چند از خوانين ديگر ، از اين وضعيت استفاده و به توصيهء رهبر حزب ، عبد القدير آزاد ، شورشى را در دره‌گز آغاز كردند . اين امر ، منجر به قتل حاكم دره‌گز شد . اين شورش سرانجام سركوب شد و گروهى از شورشيان و رهبران آنها ، از جمله آزاد ، براى گريز از مجازات ، به روسيه پناه بردند . اعلام عفو عمومى از جانب دولت در 12 مهر 1300 ، شرايط بازگشت چهار صد تن از همراهان آزاد را به وطن فراهم آورد ، ولى آزاد و زبردست خان ، پس از هجده ماه اقامت در تاشكند ، سرانجام به ايران مراجعت كردند . چون آنها از نظر دولت مركزى وقت ، نوعى شورشى و ياغى محسوب مىشدند ، بلافاصله دستگير شدند و امير لشكر شرق براى او از تهران تقاضاى اعدام كرد . رضا خان سردار سپه اين تقاضا را پذيرفت ؛ ليكن آنان با وساطت آقا شيخ حسين يزدى مجتهد و درخواست گروهى از مليون ، از مجازات اعدام و حبس ، رهايى يافتند . بلافاصله پس از آن ، آزاد با استفاده از نفوذ مجتهد ، اجازهء نشر روزنامه هفتگى آزاد را به دست آورد و نخستين شمارهء آن را در 1302 ش ، در مشهد منتشر كرد .